1923-1939 Dönemi Türk Dış Politikası

1923-1939 Dönemi Türk Dış Politikası

11 Şubat 2018 0 Yazar: uzun

Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde, Kurtuluş Savaşı’nı başarıyla tamamlayan Türk devleti, Lozan Antlaşması’nın imzalanmasından sonra yeni bir döneme girdi. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” prensibinin uygulanmaya konduğu bu dönemde komşu devletlerle iyi ilişkiler kurmak, ortaya çıkan anlaşmazlıkları barışçı yollarla çözmek ve büyük devletlerle olan ilişkileri normalleştirmek amaçlanmıştır.

“…Lozan’dan sonra Türkiye’nin stratejik önemi azalmamış, aksine artmıştır. Türkiye 1923’ten sonra Avrupa’nın bütün güçlü devletleri ile komşu durumuna gelmişti. Sovyetler Birliği doğu bölgesinde, İngiltere Irak mandası ve Kıbrıs vasıtasıyla Fransa, Suriye mandasıyla İtalya ise On İki Ada ve Meis Adası’nı ele geçirdiği için Türkiye ile sınırdaş olmuşlardı. Bu nedenle iki dünya savaşı arası dönemde Türk dış politikasının temel eğilimi, Lozan Antlaşması ile kurulan düzenin devam ettirilmesi yönünde olmuştur…”

Lozan Konferansı’nda ele alınan konulardan biri Türkiye’de kalan Rumlarla Yunanistan’daki Türklerin mübadelesi idi. Bu doğrultuda, 30 Ocak 1923’te iki devlet arasında bir sözleşme imzalandı. Buna göre 30 Ekim 1918’den önce İstanbul sınırları içinde “yerleşmiş (etabli)” Rumlarla Batı Trakya Türkleri mübadele dışında tutulacaktı.

Sözleşmeyi uygulamak üzere Türk ve Yunan temsilcilerinden oluşan komisyon, Ekim 1923’te çalışmalarına başladı. Bir yıl içinde bir kısım Rum ve Türk’ün mübadelesi gerçekleştirildi. Ancak yerleşmiş kelimesinin kapsamı ve mübadeleden kaynaklanan bazı sosyal sorunlar, iki ülke arasında anlaşmazlıklara neden oldu. Bundan sonra 1930 yılına kadar Türk-Yunan ilişkilerinde ilerleme sağlanamadı.  “Mehmet Gönlübol, Olaylarla Türk Dış Politikası, s. 59.”

Türkiye ile Yunanistan arasında mübadeleden kaynaklanan anlaşmazlıklar, 10 Haziran 1930 tarihli antlaşmanın imzalanmasıyla çözümlendi. Bu antlaşma ile doğum yerleri ve tarihleri ne olursa olsun Batı Trakya’daki Türklerle İstanbul’daki Rumlar yerleşik sayılacaktı. Mübadele edilenlerin malları, terk ettikleri ülkenin hükûmetine geçecekti.

anadoludan yunanistana mubadiller 300x202 - 1923-1939 Dönemi Türk Dış Politikası

Anadolu’dan Yunanistan’a giden Rum mübadiller

Yunanistan ile Türkiye arasında nüfus mübadelesine bağlı olarak ortaya çıkan bir diğer sorun, patriklik sorunudur. Lozan görüşmeleri sırasında Türk temsilcileri, patrikliğin Türkiye dışına çıkarılmasında ısrar etmiş ancak bunu kabul ettirememişlerdi. 1924 yılının sonlarında Ortodoks patrikliğine atanan Arapoğlu Konstantin, mübadeleye tabi bir Rum olması nedeniyle, Türkiye tarafından sınır dışı edildi.

Yeni patrik, 1924 yılından önce İstanbul’da oturmamıştı. Ancak Yunan Hükûmeti, patrikliğe bağlı biri olduğundan dolayı Konstantin’in mübadele kapsamına alınmaması gerektiğini savunuyordu. Türk Hükûmeti’nin kararlı tutumu karşısında Arapoğlu Konstantin, 1925 yılında istifa etmek zorunda kaldı.

Yerine patrik olarak Vasil Georgiades’in seçilmesiyle sorun çözülmüş oldu. Lozan Barış Antlaşması’ndan doğan sorunların halledilmesi, iki ülke arasındaki ilişkileri iyi yönde etkiledi. Türk-Yunan ilişkilerindeki bu olumlu hava, Kıbrıs Sorunu’nun ortaya çıktığı yıllara kadar devam etti.