Bitkilerde Hareket (Tropizma Hareketleri, Nasti Hareketleri, Fotoperiyodizm)

Bitkilerde Hareket (Tropizma Hareketleri, Nasti Hareketleri, Fotoperiyodizm)

14 Ekim 2018 0 Yazar: Recep

lerde Hareket: ler de diğer canlılar gibi yaşamlarını devam ettirebilmek için çevrelerini tanımak ve algılamak zorundadır. ler, hayvanlar gibi yer değiştirme hareketi yapamaz, fakat durum değiştirme hareketi yapar. dokularında çeşitli çevre uyarılarının meydana getirdiği hareket; uyarıların algılanması, uyarının iletimi ve algılanan uyarıya fizyolojik cevabın verilmesi şeklinde gerçekleşir. lerde durum değiştirme, tropizma ve nasti hareketleri ile gerçekleştirilir.


1.Tropizma Hareketleri

nin uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleştirdiği yönelme hareketlerine tropizma hareketleri denir. Tropizma hareketleri, uyarının geldiği yöne doğru gerçekleştiğinde pozitif tropizma, uyarının tersi yöne doğru gerçekleştiğinde negatif tropizma olarak adlandırılır.

Tropizma hareketleri şunlardır:


a. Fototropizma

lerin ışık uyaranına karşı gösterdiği yönelme hareketidir. Fototropizmaya, ucunda üretilen ve büyümeyi sağlayan oksin hormonunun eşit olmayan dağılımı neden olur. Oksin hormonu nin ışık alan tarafında az, ışık almayan tarafında daha fazla bulunur. Oksin hormonunun fazla bulunduğu (ışık almayan) bölgedeki hücreler daha fazla çoğalır. Bu da nin ışığa doğru yönelmesine neden olur.


b. Geotropizma (Gravitropizma)

lerin yer çekimi etkisine karşı gösterdiği tropizma hareketidir. Genellikle kökler pozitif, gövdeler negatif geotropizma hareketi yapar


c. Hidrotropizma

köklerinin suya doğru yönelmesidir


ç. Kemotropizma

nin kimyasal lere yaklaşma veya kimyasal lerden uzaklaşma şeklindeki yönelmesine denir. de kökler, toprakta bulunan, kendisi için yararlı olan organik ve inorganik lerin bulunduğu bölgeye doğru büyür (pozitif kemotropizma). Aşırı tuz veya zararlı bulunan bölgeden uzaklaşır (negatif kemotropizma)


d. Haptotropizma (Tigmotropizma)

lerin dokunmaya karşı verdiği tepkilere denir. Özellikle sarılıcı ler, tutunarak duvara yapışır. Asma, fasulye, salatalık, sarmaşık gibi ler bulundukları dala sarılır. Bu olay pozitif haptotropizmaya örnektir.


e. Travmatropizma

lerin yaralanmaya bağlı olarak gösterdiği tepkidir. yaralanırsa o bölgeden salgılanan yara yönünün tersine doğru büyümeyi sağlar. Yara yıkandığında bu kaybolduğundan yönelme görülmez.


2. Nasti Hareketleri

Uyaranın yönüne bağlı olmayan irkilme hareketlerine nasti hareketleri denir. Nasti hareketlerinin oluşmasında turgor basıncı etkilidir.

Nasti hareketleri şunlardır:


a. Fotonasti

etkisiyle görülen hareketlerdir. Örneğin Mirabilis jalapa [(Mirabilis jalapa) (akşamsefası)] sinin çiçekleri gündüz kapalıdır. Hava kararmaya başladığında ışık şiddeti azalınca çiçekler açar. Fasulye sinin yapraklarının gündüz dik gece eğik durması, sarmaşık sinin çiçeklerinin gündüz açması gece kapanması fotonasti olayına örnektir.


b. Sismonasti

Sarsıntı ve dokunmanın neden olduğu nasti hareketidir. Sismonastinin en güzel örneği Mimosa pudica [(Mimoza pudika) (küstüm otu)] sinde görülür. Bu dokunma ile yapraklarını kapatır. Yine Dionea muscipula [(Dionea muskipula) (böcekkapan)] si yaprak ayası içine böcek gelirse buradaki duyarlı tüyler yaprakta aniden bir turgor değişimi meydana getirerek yaprakların kapanmasını sağlar.


c. Termonasti

Sıcaklığın etkisiyle görülen hareketlerdir. Laleler düşük ta kapalı iken yüksek ta açar.


Fotoperiyodizm

lerin gün uzunluğuna bağlı olarak gösterdikleri biyolojik cevaba fotoperiyodizm denir. lerin bir gün boyunca ışık ya da karanlıkta kalma süresine fotoperiyot denir. Fotoperiyot, lerde büyüme, gelişme, çiçeklenme, yaprakların dökülmesi ve durgunluk döneminin başlaması gibi fizyolojik olayları etkilemektedir. Tomurcuklar çiçekleri oluşturur ancak fotoperiyodu yapraklar saptar. Çiçeklenme için gerekli fotoperiyot sağlandığında, yaprakların çiçek oluşturmaları için tomurcuklara bir sinyal göndermeleri gerekir. Yaprakların tümü koparılırsa fotoperiyoda karşı körleşir. alma süresine göre ler üç ana grupta incelenir.


a) Uzun Gün leri: Gündüzün geceye oranla daha uzun olduğu günlerde genellikle ilkbaharda ve yazın çiçeklenen lerdir.

• Bu lerin çiçeklenebilmesi için 12-14 saat ışık alma süresine ihtiyaç vardır.

• Ekvator’dan uzak bölgelerde yaşayan ler genellikle uzun gün leridir.

• Ülkemizdeki ler genellikle uzun gün sidir.

• Örneğin ıspanak, gün uzunluğu 14 saat ya da daha fazla olunca çiçeklenir.

Turp, marul, yonca, süsen, arpa, buğday uzun gün lerine örnektir.


b) Kısa Gün leri: Gecenin gündüzden daha uzun olduğu günlerde çiçek açıp gelişen lerdir. Kışa doğru çiçek açarlar.

Çilek, sütleğen, soya fasulyesi, patates, kasımpatı kısa gün lerine örnektir.


c) Nötr Gün leri: Gün uzunluğundan etkilenmeyen lerdir. Nötr gün leri, fotoperiyottan etkilenmez. Bu nedenle bu ler uzun gün ve kısa gün lerinden daha avantajlıdır.

Pamuk, ayçiçeği, pirinç, domates ve karahindiba nötr gün lerine örnektir.

Günümüzde ise nin çiçeklenmesini etkileyen faktörün gün uzunluğu değil gece uzunluğu olduğu tespit edilmiştir. Bundan dolayı bu lerin kısa gece leri, uzun gece leri biçiminde isimlendirilmesi daha doğrudur Kısa gün leri, gece uzunluğu kritik değerin altında olduğunda çiçeklenmez, kritik değerin üzerinde olduğunda çiçeklenme olur. Gece uzunluğu kritik değerin üzerinde olsa bile gece süreci kesintiye uğratılıp ışıklandırıldığında de çiçeklenme olmaz. Uzun gün lerinde gece uzunluğu, kritik değerin altında olduğunda çiçeklenme olur, kritik değerin üzerinde olduğunda çiçeklenmez. Gece uzunluğu kritik değerin üzerinde olsa bile gece süreci kesintiye uğratılıp ışıklandırıldığında de çiçeklenme görülür.