Din Sosyolojisi Nedir?

Din Sosyolojisi Nedir?

6 Mayıs 2018 0 Yazar: Fikir

Din Sosyolojisi çok genç bir bilimdir. Alan, amaç ve metodu üzerindeki tartışmaların henüz sonu alınmamıştır.

Bu konuda sadece deneme özelliğinde bir takım eserler yazılmıştır. Tümü ve bütünüyle büyük problemleri ele alan sistematik eserler çok azdır. Açıklanması başta gelen Din Sosyolojisi sözü bile açık değildir. Bu terimle iki şey anlatılmak istenir :

1) 19. yüzyıl sonunda toplumsal şartları hareket noktası sayarak dini açıklamak ve anlamak cihetine gidilmiştir. Bilindiği gibi bu, Auguste Comte’un pozitivizmine giden bir yoldu. Comte’a göre din toplumun bir fonksiyonu idi. Son zamanlarda Durkheim etrafında toplanan Fransız Sosyoloji Okulu bu doğrultuda ilerlemiş ve büyük bir canlılık göstermiştir. Burada dinin başlangıç ve temelini rasyonel olarak açıklamak amacı güdülmüş ve ilk toplum bağlarına gidilerek Totemcilik ele alınmıştır.

İnsanla toplum (klân, frateri, kabile ve benzerleri) arasındaki bir bağlılaşma münasebeti gözlemlenmiş ve bu münasebet dinin başlangıcı sayılmıştır. Klân adını taşıyan toplulukta, totem, cemaatin yerini tutan kutsal varlık olarak alınmıştı. Bu yolda gerek din ve gerekse totem hakkında yanlış düşüncelere sapıldığında şüphe yoktur.

Frazer, 1910 yılında yayınladığı Totemcilik ve Dış Evlenme adlı eserinde Totemle olan münasebetin her vakit dini olmayacağını ispat etmiştir. Yazara göre Tanrıdan söz eder gibi totemden söz açmak ve bunun klân tarafından yüceltildiğini doğrulamak büyük bir hatadır. Bu türlü anlaşılan sosyolojik görüş yirminci yüzyılın başlangıcında büyük ölçüde tarihi araştırmalara yol açmıştır.

Araştırmalarda tarihle toplum durumları arasındaki bağıntı ve bağlantılar ele almıyor ve toplumsal tutum, ekonomik şartların bir sonucu sayılıyordu. Bütün bu söylenenler, Dinler Tarihine uygulanacak olursa, dini olayların kendisi bile tarihi belirti ve değişiklikleriyle toplum şartlarına, ihtiyaçlara ve ekonomik zaruretlere indirilmiş ve onların ışığı altında anlaşılmış olur. Bu yolda yapılmış toptan bir teşebbüs yoksa da parça parça denemeler vardır. Hristiyanlığın yorumu, bunun çok açık bir örneğidir.

Kautsky sosyalist teorinin en çok tanınmış bir temsilcisidir. Sosyalist teori dini, ekonomik şartların ortaya çıkardığı sınıf farklarına bağlı görür. Kautsky, 1908 yılında yayınladığı Hristiyanlığın Menşei adlı eserinde Tarihi Maddecilik metotlarını izleyerek Hristiyanlığın, bir proletarya hareketinden başka bir şey olmadığını ispata yeltenmiştir. Yazara göre daha sonra varlıklı sınıflar kendi çıkarlarını düşünerek bu ilkeleri karşılayan imân ve ahlak yönünden bir takım değişiklikler yapmışlardır. Mauren Brecher de buna benzer fikirler ortaya atmıştır. Bu yazar da tıpkı Kautsky gibi Hristiyanlığı, yığınların proleter psikolojisinden çıkmış gibi göstermektedir. Tarihi bakımdan tamamıyla yanlış olmakla beraber her iki görüşteki ana fikir, dinin toplumsal şart ve etkenlerin bir anlatımı ve fonksiyonu olduğu yolundadır.

2) Başka bir açıdan din sosyolojisi din içindeki sosyolojik olayları ve dinin sosyolojik münasebetlerini inceler. Bu tanım, genel olarak bir çok elemanları içine alır :

Din sosyolojisi, çok açık ve kolayca belirtilebilen münasebetlerle sosyolojiye bağlı olduğu kadar Dinler Bilimin de bağlıdır. Eğer sosyolojinin görevi insanı toplum içinde incelemek ve onun toplumla olan bağlarını ve topluluk türlerinin temel yapısını açıklamak ise bu durumda Din Sosyolojisi Özel bir Sosyoloji olarak kendini gösterir.

Gerçekte Sosyolojiyi iki ana gruba ayırmak bir adet haline gelmiştir; Genel Sosyoloji, Özel Sosyoloji.

Genel Sosyoloji, ana fikirlerin, toplum türlerinin ve toplumda yaşayan ana kuvvetlerin bir teorisi olduğu halde, Özel Sosyoloji, ilgili bulunduğu çeşitli sosyolojik kurum ve konuları inceler. Bu yönden bugün bir Sanat Sosyolojisi, bir hukuk Sosyolojisi, bir iktisat sosyolojisi, ve son olarak bir de Din sosyolojisi vardır. Bu durumda Din Sosyolojisi, sosyolojinin Özel bir dalıdır. Başka yönden, Din Sosyolojisi karşılaştırmalı ve sistemli olarak Dinler Biliminin pratik verilerini inceler. Bu durumu ile de bu disiplin Karşılaştırmalı Dinler Biliminin bir koludur. Karşılaştırmalı Dinler Bilimi, Genel Dinler Tarihinin temelleri üzerinde yükselir.

O halde Din Sosyolojisinin konusu, Toplumun ana şekilleri ve dinin dış gösterileri ile (tezahürlerile) ilgili sosyolojik süreçler ve bunların yapı ve kanunlarıdır.