Ekonomik İnsan Nasıl Olur?

Ekonomik İnsan Nasıl Olur?

29 Ocak 2018 0 Yazar: Recep

Ekonomik İnsan: Ekonomi toplumsal bir bilimdir. Bu bilim, insanların ihtiyaçları tam olarak karşılanana kadar, mal ve hizmet tüketmeleri durumunda kendilerini mutlu hissedeceklerini varsayar.

Ekonomik İnsan

Ancak tüketecekleri mal ve hizmetlerin üretimi sınırsız değil, aksine eldeki kaynaklarla sınırlıdır. Sorun, insanların ihtiyaçlarını karşılamak için mal ve hizmet üretirken sınırlı olan bu kaynakların nasıl kullanılacağı sorunudur. Bu nedenle ekonomi; mal ve hizmetlerin üretimi, alım satımı gibi konularda insan ilişkilerini inceleyen sosyal bir bilimdir.

İnsanlar yaşam boyu ekonomik olaylarla iç içedir.

Örneğin her birey ihtiyaçlarını karşılamak için harcama yapmak, geleceğini güvence altına almak için ise tasarruf yapmak zorundadır. Bunların her biri ekonomik bir olaydır. Bu nedenle ekonomik insan; ihtiyaçların şiddetini ölçebilen, bunları sıraya koyabilen ve sağlayacağı faydayı azami kılacak şekilde sahip olduğu imkanları bu kaynaklara dağıtabilen insan olarak tanımlanabilir.

Ekonomi ve insan ilişkisi felsefe dersinde de işlenmektedir.

Ekonomik İnsan Modeli (Economic-Man)

Ekonomik insan ilgili bölümde ifade ettiğimiz gibi neo-klasik iktisat ekolünün model insanıdır. Endüstri ilişkilerinde ise “ekonomik insan” modelini benimseyen iktisatçılar farklı karakteristikler belirlemiş olmakla birlikte esasen Gary Becker’in takipçileri sayılırlar. Becker’a göre “insanların ekonomik hayattaki tüm davranışları, sürekli bir tercihler kümesi içerisinde faydasını maksimize etmesini ve bilgi ve farklı pazarlarla ilgili diğer girdileri optimum miktarda toplamasını sağlayacak davranışlar bütünü olarak” görülebilir.

Buna göre ekonomik insanın temel özelliği faydasını maksimize etmeye hedeflenmiş olmasıdır. Yani, motivasyon açısından ekonomik insan sadece faydasının en çok olacağı (utility maximization) durumlarda belirli hedeflere motive edilebilecektir. Bu durumda da seçeneği / yönlendirileceği herhangi bir hedef söz konusu şartlar alandaki tercihler ve relatif maliyetler arasındaki optimum dengeyi yansıtacaktır.

Bunun klasik örneği bireyin iş/boş zaman modeli içerisinde işin marjinal getirişinin boş zamandan elde edilen hazdan daha fazla olduğu hallerde çalışmayı tercih edeceğidir. Aksi takdirde boş zamanın faydası daha yüksek olacağından ekonomik olarak çalışmak yerine birey dinlenmeye yönelecektir. Öte yandan ekonomik insan’ın bireysel bağımsız fayda fonksiyonu (independent individual utulity function) durağan, sürekli ve farklılık göstermeyen bir eğri şeklindedir.

Bilgiyi değerleme sürecinde “ekonomik insan“ı tamamen rasyonel davranabilmektedir. Rasyonellik burada hem bilginin elde edilmesinde objektif rasyonelliği, bilgiyi en yargısız elimine edebilme yetisini, sınırsız bilgiye ulaşabilmeyi, hem de karar verme sürecinde sınırsız hesaplama yeteneği ve mükemmel bir hafızaya sahip olmayı ifade etmektedir.

Bu durumda “ekonomik insan“ı harekete geçiren sebepler iktisadi sebeplerdir; yani mevcut şartlar altında faydasını maksimize etme güdüsüdür. Gerek bu fonksiyonu gerekse de bilgiyi değerlendirme fonksiyonu evrensel ve objektiftir.

Bu da insan zihninin optimum sonuçları hesaplayabileceği ve insan duyularının dış çevreyi doğru olarak algılayabileceği şeklindeki neo-klasik öngörüden kaynaklanmaktadır. Motivasyon ve bilginin değerlendirilmesi birbirlerine etki eden süreçlerdir.

Bilginin değerlendirilmesi süreci belirli bir çabayı gerektirir ve bu çabanın ortaya konulması için de bireyin motive edilmiş olması şarttır. Aynı zamanda bireyi harekete geçiren motivasyon unsurları bireyin gözlemleri, bilgiyi algılama ve değerleme kabiliyetleri gibi faktörlerden etkilenmektedir.