Ekonomik Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

Ekonomik Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

10 Şubat 2018 0 Yazar: uzun

Ekonomik amaçlı uluslararası örgütler, evrensel düzeydeki ekonomik ilişkilerin sağlıklı şekilde yapılandırılması ve sürdürülmesi amacıyla oluşturulmuştur. II. Dünya Savaşı’nın sebep olduğu yıkımın ardından tahrip edilmiş olan dünyayı yeniden inşa etmek, ekonomik sistemi dengeye kavuşturmak, uluslararası serbest ticareti sağlamak ve mali alandaki iş birliklerini geliştirmek amaçlanmıştır.

Faaliyet alanı bakımından başlıca ekonomik amaçlı örgütler şunlardır:
DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) DTÖ’ nün temeli, II. Dünya Savaşı öncesi görülen ekonomik krizin tekrar yaşanmaması için 1947 yılında yapılan GATT’a (Ticaret ve Tarife Genel Anlaşması) dayanmaktadır.

Örgütün adı 1994’te Fas’ın Marakeş kentinde yapılan toplantıda DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) olarak değiştirilmiştir. BM’ye bağlı olarak kurulan ve Türkiye’nin de üyesi olduğu örgütün merkezi, İsviçre’nin Cenevre kentindedir. 1 Ocak 1995’te faaliyete başlayan DTÖ’nün temel işlevleri şunlardır:
• Dünya ticaretinin liberalleştirilmesine katkıda bulunmak,
• Ticari görüşmelere forum oluşturmak,
• Ticari anlaşmazlıklara çözüm getirmek,
• Ulusal ticaret politikalarını yaygınlaştırmak,
• Uluslararası kuruluşlarla iş birliği yapmak.
DTÖ, temel işlevlerinin yanında üye ülkelerin ticaret rejimlerini izleyerek ticari verileri kapsamlı bir veri tabanında toplar. Örgütte kararlar oy birliği ile alınır. Aksi durumlarda 3/4 çoğunluk aranır.

OECD (Ekonomik Kalkınma ve İş Birliği Teşkilatı)

OECD, 1947-1960 yıllarında faaliyette bulunan Avrupa İktisadi İş Birliği Teşkilatının (OECC) yerine kurulmuş uluslararası bir kuruluştur. 1960 yılında OECC’ye ABD, Kanada ve İspanya katılınca örgütün adı OECD olarak değişmiştir. Türkiye’nin de Aralık 1960’ta üye olduğu OECD’nin merkezi Paris’tedir.
Örgütün amaçları şunlardır:
• Üye ülkelerin ekonomik ve sosyal refah düzeylerini yükseltmek
• Gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kalkınmalarına katkıda bulunmak
• Uluslararası ticaretin sözleşmelere bağlı kalınarak ve ayrımcılık yapılmadan gelişmesini desteklemek.

APEC (Asya Pasifik Ekonomik İş Birliği)

Bölge devletlerinin ekonomik iş birliğini artırmak ve gümrük sorunlarını çözmek amacıyla 1989’da GATT çerçevesinde oluşturulmuş bir forumdur. Merkezi Singapur’dadır. Dünyanın üç büyük ekonomisinin (ABD, Japonya, Çin) örgütün karar alma mekanizmasında bulunması, APEC’in önemini ortaya koymaktadır.

OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü)

Petrol rezervi ve üretimine sahip ülkelerin, üretim ve fiyat belirleme konusunda iş birliği yapmak amacıyla kurdukları örgüttür. 14 Eylül 1960 tarihinde kurulan örgütün merkezi Viyana’dır. Kararların oy birliği ile alındığı örgütün yaptırım gücü yoktur.

Dünya petrol arzının yaklaşık 3/4’ünü elinde bulunduran OPEC ülkeleri, dünya üretiminin de neredeyse yarısını gerçekleştirir. 1970’li yıllarda yaşanan petrol krizlerinde OPEC etkili bir rol oynamıştır. Petrol fiyatlarının belirlenmesinde 1980’li yıllarda serbest piyasa ekonomisi etkiliyken 1990’lardan itibaren ise ABD politikaları etkili olmuştur.

opec uyesi ulkeler 300x160 - Ekonomik Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

OPEC üyesi ülkeler

IMF (Uluslararası Para Fonu)

BM’ye bağlı finansal bir örgüt olan IMF, 1944’te kurulmuş ve finansal çalışmalarına 1947 yılında başlamıştır. Merkezi Washington’da olan IMF, ekonomik yönden güçlük çeken ülkelere kredi açar.

Uluslararası parasal iş birliğini sağlar. Türkiye IMF’ye 1947’de üye olmuştur. Üyelerin, IMF’den kredi sağlayabilmeleri, statü hükümlerine ve İcra Kurulunun koyduğu esaslara bağlı olarak “normal çekme hakları” ve “özel çekme hakları” şeklinde olmaktadır.

Dünya Bankası

1944’te kurulup 1946’da faaliyete geçen örgütün tam adı “Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası”dır. Günümüzde kısa adıyla “Dünya Bankası” olarak bilinmektedir. Merkezi, ABD’nin başkenti Washington’dadır. Dünya Bankasına, IMF’ye üye olan ülkeler katılabilir. Türkiye, Dünya Bankasına 1947’de üye olmuştur.

Dünya Bankasının kurulma amacı, üye ülkelere proje kredileri vermek, ihtiyacı olan ve kalkınmakta olan ülkelere yardımda bulunmaktır. Örgüt, bir ülkeye kredi açarken kredinin kullanılacağı proje ile ilgili araştırmalar yapar ve kredi alacak ülkeden devlet garantisi ister. Üye ülkelerin finans, kredi ve yatırım politikalarını koordine etmek amacıyla oluşturulmuş çeşitli kuruluşlar ile “Dünya Bankası Grubu” olarak adlandırılan bir yapıya sahiptir.

KEİ (Karadeniz Ekonomik İş Birliği Teşkilatı)

Karadeniz’e sahili bulunan ülkeler arasında Türkiye’nin önderliğinde 1992’de İstanbul Zirvesi’nde yayınlanan bildirge ile kurulması kararlaştırılmıştır. 1999’da uluslararası bir örgüt olarak çalışmalarına
başlamıştır. Üye olmak için Karadeniz’e sahili bulunma şartı yoktur. KEİ, bölgenin uluslararası süreçlerle bütünleşmesi yönünde çalışmalar yapan bir ekonomik iş birliği girişimidir.

Yukarıda açıklanan örgütlerin yanında ASEAN (Güneydoğu Asya Uluslar Birliği), NAFTA (Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması), OAPEC (Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü) vb. örgütler de vardır.