Fatih Sultan Mehmet’in Tahsili

Fatih Sultan Mehmet’in ana dilinden başka Yunan, Lâtin, İtalyan, Fransız, Arap ve Acem dillerini bildiği rivayet edilir.

Her halde Şark ve Garp kültürlerini cem etmiş olduğu muhakkaktır. Bilhassa Riyaziye ile Felsefedeki büyük iktidarı son Bizans müverrihlerinin de itiraflarıyla sabittir, Balistik sahasındaki keşifleri yeni topçuluğun temel taşları sayılabilir.

Fakat Fatih Sultan Mehmet’in bu büyük kültürünü biraz geç tahsile başladığından, veliahtlığı zamanında valilikle bulunduğu Manisa’ya gönderilen hocalarla alay edip okumak istemediği, için babasını meyus ettiğinden bahsedilir

Rivayete nazaran onu tahsile mecbur eden yegâne amil, İkinci Murad’ın nihayet geniş salahiyetlerle Manisa’ya gönderdiği büyük âlim Molla-Gûrânî’nin muhabbetidir. Taşköprülü- zâde Mehmet Kemâlüddin Efendi’nin (Târîh-i sâf) yahut (Tuhfet-ül-ahbâb) ismindeki eserinde bu nokta şöyle izah edilir.

Fatih Sultan Mehmet’in Tahsil durumu

«Rivayet olunur ki unfüvân-ı şebâbda cihangirlik merasimini tekmil için âlât-ı ceng-ü-cidâl ve esbâb-ı harb-ü-kıtâle mail olup silahşörluk ve cengcûyluk, adû-küşlük ve keman-keşliğe heves itmeğle ulûmu tahsil itmedüğü vâlid-i mâcidlerinün sermâye-i gami ve mâye-i elemi olup Molla-Gûrânî’yi hidmet-i ta’lime me’mûr ve teallüm itmekde Sultan Mehmet-Hân’un gerden-keşliğini i’lâm idüp murâd-t fuâd-ı Murad-Hânî Sultan Mehmet- Hânı ta’lîme mukaarın olup ehl-i ilma olmasına münhasır ve maksûr olduğunu tefhîm itdükde emr-i cihan-mutâuna imtisâl-ü-ittibâ’ idüp şehzade Sultan Mehmet-Han Hazretlerine hidmet-i ta’lîm içün sancâğ-ı Hümâyûna varup mâ-vakaı Bâh-ı-Hütnâyûn-ı saâdet-makrunlarunda Kapu-ağasına i’lâm itdükde Rikâb-ı Hümâyûn-t şehzâde-i gerdûna:

Babaları Sultan Murad-Han taraf-ı izzet-ünvânundan ta’lîm-i şehzâdeye me’mûr-ı fazâil-ünvan Mevlânâ-Gûrânî gelmişdür, izn-i âlî ne minval üzre câri olur?

diyü arzolundukda tebessüm buyurup:

Gelsün, ne söyler görelüm!

diyü izn-i Hümâyun sudûr idüp Molla-Gûrânî’nün dühûlü saâdetlü şâhzâdenün manzûru oldukda fi-l-cümle havf târi oldu. Ba’dehu cehr ile:

Es-selâmü aleyküm!

didikde Okumağa tab’-ı nekkadlarunda fi-l-cümle inkıyâd zahir oldu. Tahta karîb oldukda vâlid-i mâcidleründen nakl-i selâm ile feth-i kelâm idüp;

Siz reâyâdanstz: Vâlid-i kesîr-ül-mehâmidünüzün emrine imtisal idüp okurmuşuz? Eğer itâat idersenüz zehî saadet ve eğer emr-i şerîflerüne ittibâ’ itmezsenüz…

diyü yeninden bir küçük hayzeran çıkarup;

Bununla te’dîb-ü-ta’zîrünüz lâzımdur !

diyüp şiddet-i savt ile:

Oku

diyü emritdükde Şehzade Sultan Mehmet-Han Hazretlerinün. ttynet-i melek-nişânunda vedia olan eltâf-t Rabb-i-Müsteân zuhûr idüp:

Bismillâhir-Rahmânir-Rahîm!

diyüp okumağa şürü’ idüp usûl-ü-fürûu tekmil ve envâ’-ı ulûmu tahsil itmişlerdür».

Bu kıssaya (Şakaayık-ı Nu’mâniyye) ile (Tâc-üt-tevârîh) de de tesadüf edilir. Bunların izahına göre Molla-Gûrânî’nin Manisa’ya gönderilmesine sebep, yaramaz şehzâdenin Kur’an okumaya başlamış olmakla beraber henüz hatim indirememiş olmasıdır. İkinci Murad işte bundan dolayı Molla’nın eline indelhâce kullanılmak üzere bir değnek vermiş ve bir rivayete göre Molla bu değneği şehzade ile daha ilk mülâkatında kullanmak mecburiyetinde kalmıştır! (Şakaayık) tercemesinde bu nokta şöyle anlatıhr:

Mevlânâ-Gûrânî elinde kadîb ile Şehzâde Hazretlerine mülâki olup onun canibinden;

Bu kadîb nedür?

diyü istihbâr-u-istifsâr olundukda ol urve-i vüskaa ve habl-i metin zamin olduğu hikmeti iblâğ idüp

«El-me’mûrü ma’zûr» fahvâsınca me’uür oldukları umûru yerine getürmek emr-i lâzım olup îkaa’-u-îfâ itmeğe cür’et-ü-cesâret mukarrer-ü-musammen idüğünü i’lâm eyledi. Şehzâde Hazretleri Molla-Gûrânî’nin hu kelâmını istimâ’ idicek isti’câb-u-istiğrâb idüp nesim-i taaccub ile gül gibi hande eyledi. Bu mahalde Mevlânây-ı fazâil-intimâ bî-pervâ elinde olan kadîb ile darbeyleyüp durûb~i levâzım-ı âdâb ve hurûf-i merâsim-i ülü-l-elbâbı darben ve cebren ta’lîm itmeğe cesaret üzre olduğunu ızhâr-u-isbât eyledi. Şehzâde-i Dârâ-re’y ü Nerîman-harb bu darbden muhkem münfail olup mülket-i kalb-i sulb-i şerifine asker-i havf ve bedhâh-ı ru’b-u-haşyet istilâ eyledi».

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir