Hak ve Özgürlüklerin Anlamı

Hak ve Özgürlüklerin Anlamı

13 Şubat 2018 0 Yazar: Fikir

Bazıları için haklar ve özgürlükler her zaman vardı. Bu, tüm hak ve özgürlüklerin herkes için her zaman geçerli olmadığını söylemenin başka bir yoludur. Geçmişte çoğu zaman bazıları, doğuştan getirdikleri ya da sonradan edindikleri birtakım özellikler nedeniyle ötekilerden daha değerli ve onurlu kabul edildiler.

Örneğin; zengin, güçlü, soylu, şehirli, erkek, yetişkin, sağlam, yerli, kral veya efendiler karşısında fakir, zayıf, halk, köylü, kadın, engelli, mülteci, tebaa veya köleler ikinci sınıf insan muamelesi gördüler. Ancak insan hak ve özgürlüklerinin demokrasiyle birlikte gelişmesiyle tüm bu ayrımlar ortadan kalktı. İşte bu, insan hakları idealinin gerçek zaferidir.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

Üstteki resimde 1950 yılında, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin kabulünün ikinci yıl dönümünde, New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Çocuk Okulu öğrencileri, tarihi belgenin bir posterini inceliyorlar. Bildirgenin, 10 Aralık 1948 tarihinde BM Genel Kurulunda kabul edilmesinden sonra Bildirgenin benimsenmesi, duyurulması, dağıtılması ve okutulması için bütün BM üyesi ülkelere çağrı yapılmıştı (Fotoğraf: İnsan Hakları Bildirgesini inceleyen Öğrenciler, BM Arşivi).

Demokrasilerde kral ve tebaa, efendi ve köle artık yok. Çünkü demokratik toplumlarda herkes eşit, herkes özgürdür. Temelinde insan hak ve özgürlükleri olan günümüz demokratik toplumlarında krallara ve soylulara ayrıcalıklı bir sınıf olarak yer yoktur. İngiltere ve İspanya gibi ülkelerde halen varlığını koruyan kraliyet, sembolik bir anlam taşımaktadır, Herkesin özgür doğduğu, değer ve onur bakımından eşit olduğu, hiçbir insanın köleleştirilemeyeceği, hatta ücretsiz çalıştırılamayacağı ilkesi, kral ile tebaası, efendi ile kölesi arasında insan olmak bakımından bir fark olmadığını ifade eder. Böylece krallık, tebaa, efendi ve kölelik gibi kurumlar ortadan kaldırılmış, sosyoekonomik seviyesi ne olursa olsun herkesin eşit olduğu ilkesi benimsenmiştir.

Köle Pazarı (Temsili)

Köle Pazarı (Temsili)

Televizyon kanalı CNN’de yayınlanan, “Köleliğin Öncesi ve Sonrası” adlı belgeselde gösterilen bir resim. Resimde, köle pazarında bir kadının, 15-16 yaşlarındaki kız çocuğuyla birlikte satılmak üzere olduğu görülüyor.(Görsel: www.ftsblog.net).

Yaşamak, barınmak, beslenmek, bir vatandaşlığa sahip olmak, din ve inanç özgürlüğüne sahip olmak, aile kurmak, kültürel faaliyetlere katılmak gibi temel insan haklarının en azından kağıt üzerinde herkes tarafından kabul edildiğini görüyoruz. Öyle ki İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’ni Birleşmiş Milletlere üye tüm ülkeler onaylamış durumdadır. Fakat Bildirge’deki kadın, çocuk, engelli, mülteci, işçi veya çevreyle ilgili hak ve özgürlükleri yasal olarak düzenleyen uluslararası belgeler, bazı gelişmiş ülkeler de dahil olmak üzere, birçok ülke tarafından imzalanmış değildir. Bu gerçek, herkesin aynı eşit insanlık onurunu taşıdığını kabul etme ile herkese eşit davranma arasında hala çok önemli bir fark olduğunu göstermektedir.

Dünyanın birçok yerinde halen, eşitlikçi ve adil olmayan, insan onuru ve değerini zedeleyen birçok şahsi veya resmi tutum ve uygulamalara sıkça rastlanmaktadır. Bu uygulamaların arkasında ise yoksulluk ve eğitimsizlik bulunmaktadır. Bu durum, sosyal ve kültürel açıdan herkesin henüz eşit bir seviyede olmadığının bir kanıtıdır. Ayrımcı tutumlar, bireylerde ”değersizlik” gibi olumsuz duyguların yaşanmasına yol açabilir. Bu yüzden insan haklarının herkes için eşit ve geçerli hale getirilmesini uzun soluklu bir süreç olarak değerlendirmek gerekir.

Çocuk Hakları

Çocuk Hakları

Çocuk hakları, insan haklarının herkes için geçerli ve eşit olduğunun bir kanıtıdır. Çocuklar; özgürce yaşamak, düşüncelerini ifade etmek, bir isme ve vatandaşlığa sahip olmak gibi temel insan haklarının yanında oyun oynamak, eğitim görmek gibi diğer sosyokültürel haklara da sahiptirler. Çocuklar ve yetişkinler, kadınlar ve erkekler, beyazlar ve siyahlar arasında, üstünlük ifade eden bir fark yoktur. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin bir sonucu olarak ortaya konan Çocuk Haklarına Dair Uluslararası Sözleşme, çocukların sahip oldukları hakları kullanabilmeleri için devlete ve anne babaya belli sorumluluklar yüklemektedir.

Onurlu, Eşit ve Özgür

Onurlu, Eşit ve Özgür

Öte yandan demokratik devletler, yüzyıllardır ikinci sınıf insan muamelesine maruz kalan kadınların haklarını da korumak zorundadır. Ataerkil ve geleneksel birçok toplumda kadınların durumu, erkek egemenliği karşısında oldukça kötü görünmektedir. Halbuki kadınlar da erkekler kadar toplum ve medeniyete katkı yapmakta ve insan olma onurunu taşımaktalar. İnsan hakları kavramı, erkek egemenliğinin sonlandırılması için cinsiyetlerin birbiri üzerine doğuştan üstünlüğü ön yargısıyla çok yönlü mücadele edilmesini gerektirmektedir. İnsan hakları konusunda bir başka mücadele ise Amerika’nın keşfinden beri, belli bazı toplumlarda sistematik bir ayrımcılığa uğrayan siyah tenlilerin beyaz tenlilerle eşit hale getirilmesi için verilmektedir.

Bildirge: Bağlayıcılığı olmayan, tavsiye niteliğinde kararları ilan eden belgeler.

Sözleşme: İmzalayan devlet için, yasa gibi bağlayıcı niteliği olan uluslararası belgeler.