Hücre Nedir?

Hücre Nedir?

4 Mayıs 2018 0 Yazar: uzun

Hücrenin Genel Yapısı

Hücreler homojen bir yapıda olmayıp çeşitli elemanlardan meydana gelmişlerdir.

İdeal bir hücrenin somut yapısını vermektense birbirinden çok farklı organizmalara ait hücrelerin yapısını tanımlamak daha iyidir.

Değişik kökenlerine, şekil ve büyüklüklerine rağmen göreceğiz ki hücreleri oluşturan kısımlar birbirinin hemen hemen aynıdır. Hücreler hayatları boyunca durmaksızın yapı, boy ve şekillerini değiştirirler.

Faredeki Genç Bir Akyuvar Hücresinin Yapısı

Böyle bir hücre 35 µ çapında olup, jelâtinimsi yapıdadır. İçi homojen değildir ve dört bir yanına çok değişik şekil ve büyüklükte parçalar sığdırır. Fare Akyuvar hücresinin merkezinde oldukça hacimli, 15 µ çapında küre biçiminde bir çekirdek vardır.

Çekirdek, hücre sitoplazması ile çevrilmiştir. Çekirdek ve sitoplazma heterojen olup, çeşitli kısımlar içermektedirler, şöyle ki:

Hücrenin yüzeysel bölgesinde plazma ile ilişkili, 75 A° kalınlığında devamlı bir örtü oluşturan sitoplazmik bir tabaka olan plazma zarı vardır.

Bu zar hücre ile plazma arasındaki karşılıklı ilişkiyi kontrol eder. Bu zar altında viskoz yapıda sitoplazma (Hyaloplazma) görülür. Burada süspansiyon halinde çok çeşitli maddeler bulunur.

Bunlardan bazıları yağ damlaları veya proteinlere ait taneciklerdir. Bunların yanında hücrenin bazı çalışmalarını gerçekleştiren sitoplazmik organeller bulunur.

Hücre dışı çevreden nasıl bir zar ile ayrılmış ise bazı organeller de hyaloplazmadan ayrı olarak 75 A° kalınlığında devamlı bir zar ile sınırlanmış durumdadırlar.

fare kemigi hucresi 300x252 - Hücre Nedir?

Fare’nin kemik iliğindeki genç bir akyuvar hücresi

Burada üç çeşit organel ayrılır: Mitokondriler, Endoplazmik retikulum ve Golgi cihazı gibi. Mitokondriler silindir şeklinde, boylan 1 ilâ 2 µ, çapları 0,5 µ olan hacimli organellerdir. Bunlar sayesinde solunuma bağlı enerji dönüşümü meydana gelir.

Endoplazmik retikulum çok polimorf bir organeldir. Birbiriyle ilişkili zarları bulunan genişlemiş boşluklar şeklindedir ve hyaloplazma içinde bir sünger ağı oluşturur.

Endoplazmik retikulum ‘un bir kısmı çekirdeği çevirerek çekirdek zarını meydana getirir ve hyaloplazmayı çekirdekten ayırır.

Golgi cihazı, endoplazmik retikulum gibi, zarları bulunan, torba şeklinde geniş boşluklardır ve 3 ilâ 4 tanesi birbiri üzerinde bulunur. Bunların içinde çeşitli maddeler depolanmaktadır.

Bir zarla sınırlanmış yukarıdaki organeller yanında, hyaloplazma içinde yüzen Ribozom ve Sentrioller (Santrozom) bulunur. Ribozomlar çok sayıdadırlar. Bunlar 150 A° çapında hyaloplazma içinde dağılmış veya endoplazmik retikuluma yapışık olarak bulunan taneciklerdir.

Bunlar sayesinde protein sentezi yapılır. Ribozomlar hyaloplazma içinde kalabilir veya endoplazmik retikulum boşluklarına yahutta golgi cihazına taşınabilirler.

Sentrioller, ender bulunan organellerdir. Sayıları genellikle ikidir, bunlar küçük fıçı şeklinde olup çapları 0,1 µ, boyları 0,2 µ dur.

Sentrioller çekirdeğin yakınında golgi cihazı torbaları tarafından çevrili durumdadır. Hücre bölünmesi sırasında önemli rol oynamaktadır. Çekirdek, hyaloplazmadan endoplazmik retikulum’un bir tabakası ile ayrılmıştır.

Bu, viskoz ve homojen bir madde olan nükleoplazma içinde yüzen organeller içermektedir. Bunlardan birincisi çekirdekçiktir; bu 3 µ çapında küre şeklinde olup protein sentezi yapabilir. İkinci bir organel kromatin ’dir.

Haberler burada toplanır ve hücrenin işi buradan idare edilir. Kromatin bir iplik kütlesinden ibarettir. Çoğu kez çekirdek zarına yapışıktır. Hücre bölünmesi sırasında kromatinler kısalıp kalınlaşarak kromozomları meydana getirir.

Buğday Bitkisi Sapındaki Bir Hücrenin Yapısı

Buğday sapı birbiri üzerine dizilmiş hücreler topluluğundan oluşur.

Bunlardan birini inceleyecek olursak çok yönlü bir şekilde olduğunu görürüz. Bu hücreler bizzat kendilerinin meydana getirdiği selüloz bir çeper ile örtülüdür.

Bu katı zar 0,5 µ kalınlığında olup hücre çeperi adını alır. Bu hücre çeperi altında, biraz evvel açıkladığımız faredeki kan hücreleriyle büyük benzerlik gösteren, bir hücre bulunur.

bugday sapi hucresi 247x300 - Hücre Nedir?

Buğday Bitkisi Sapındaki bir Hücrenin genel yapısı.

Sitoplazma, plazma zarı ile sınırlanmıştır. Hyaloplazma yağ damlacıklarını ve biraz evvel gördüğümüz çeşitli şekilde organeller içermektedir:

Mitokondriler, Endoplazmik retikulum, Golgi cihazı ve ayrılmış veya endoplazmik retikuluma yapışık çok sayıda ribozomlar. Fakat Sentriol bulunmaz. Buna karşın bitki hücresinde endoplazmik retikulum’un bazı yerlerinde içi sıvı ile dolu geniş boşluklar veya Vakuoller bulunur.

Bitki hücresinin yapısındaki diğer orijinal bir özellik, mercimek şeklinde, yeşil pigment içeren organellerin bulunmasıdır. Bu organeller Kloroplastlar olup güneşten gelen ışık enerjisini emerler.

Çekirdek, aynı kan hücresinde olduğu gibi, hyaloplazmadan bir çekirdek zarı ile ayrılmış olup içinde çekirdek sıvısı (nükleoplazma) bulunur. Nükleoplazma içinde iki Çekirdekçik ile Kromatin ağı bulunur.

Sonuç olarak diyebiliriz ki bitki hücrelerinde Sentriol yoktur fakat buna karşılık iki yeniklik görülür. Bunlar selüloz çeper ile ışık enerjisini yakalamaya yarayan kloroplastlardır.

Kirpikli Protozoalardan Olan Tek Hücreli Bir Epistylis’in Yapısı

Bundan evvel incelediğimiz faredeki kas hücresi ile buğday sapındaki hücreler, çok hücreli organizmalara aittirler. Şimdi tek hücreli bir canlının hücre yapısını görelim.

bir epistylisin genel yapisi 232x300 - Hücre Nedir?

Bir Epistylis’in Genel Yapısı.

Bu hücre tatlı suda, sucul bitkilere veya küçük crustace’lerin kabuklarına yapışık olarak yaşar. Böyle bir hücre bir sap üzerinde Çan’a benzer bir yapı gösterir.

Bunun dış morfolojisi bundan evvel gördüklerimizden çok farklıdır. Şekilde de görüleceği gibi bir sap kısmı ile bunun üzerinde hareketli kirpikler içeren bir taç kısmı bulunur.

Bu hareketli kirpikler sayesinde suda hareket ederek bakteri ve diğer taneciklerle beslenme olanağını bulur. Üst kısımda sitostom (cytostome) adı altında bir hücre ağzı ve alınan besini içeriye çeken bir sitofarinks (cytopharynx) (boğaz kısmı) bulunur.

Bunun altında hyaloplazma içinde serbestçe sindirilen içi besin dolu sindirim cepleri veya Vakuolleri bulunur.

Bu özellikler dışında Epistylis ağız kısmında ritmik hareketlerle dolup boşalan bir çukurluk ve bunun devamı bir kanal içermektedir. Bu cep, hücrede oluşan artık maddeleri atmaya yardımcı olmaktadır.

Hyaloplazması büzülebilir (kontraktil) iplikçikler demeti içermektedir, bunlara myonem adı verilmektedir ve hücre seviyesinde gerçek kaslara karşılıktır. Uzunluğuna olan bazı kaslar hücrenin tabanında sap kısmında plazma zarına yakın olarak bulunur.

Bu kasların kontraksiyonlarıyla Epistylis büzülme olanağına sahiptir. Diğer bir kas grubu da taca yakın kısımlarda bulunur ve bunun hareketini sağlar.

Bu tek hücrelide bulunan diğer organeller bundan evvel gördüğümüz çok hücrelilerdeki organellerin aynıdır. Örneğin Endoplazmik retikulum, Ribozomlar, Mitokondriler, Golgi cihazı gibi. Ancak Epistylis’in çeşitli bölgelerinde çok sayıda Sentriol bulunur.

Epistylis’te iki çekirdek bulunur. Bunlarda birincisi uzun, silindir şeklinde büyük çekirdek, ikincisi yuvarlak şekilde küçük çekirdektir.

Görülüyor ki Epistylis’in yapısı farenin kan ve buğdayın gövdesindeki hücrelerinden daha karışık bir yapıya sahiptir.

Ayrıca bu tek hücrelide beslenme, artık maddelerin atılması, hareketin sağlanması gibi özel bölgeler bulunmaktadır. Bu gibi ayrılma çok hücrelilerde de mevcuttur fakat bunlar aynı hücrenin içinde değildir.

Bir Bakterinin Yapısı: Escherichia coli

Escherichia coli bakterisi memelilerin bağırsaklarında yaşamaktadır ve kolibasili adı verilmektedir. Bu bir hücreli organizma, Epistylis’e çok benzer, fakat ondan çok daha küçüktür.

bir bakterinin yapisi 300x224 - Hücre Nedir?

Bir Bakterinin Yapısı.

Bu hücre küçük bir çomak şeklinde 1 µ çapında ve 2,5 µ boyundadır, uç kısımları da yuvarlakçadır. Bu kolibasilinin yapısı bundan evvel gördüklerimizden daha basittir.

Buğday hücresinde olduğu gibi bu bakteri de 500 A° kalınlığında bir hücre çeperi veya bakteri çeperi ile çevrilidir. Bu çeperin altında bir plazma zarı ile çevrili hücre görülür.

Bakterinin merkezinde mezozom adı altında mitokondriye karşılık olan bir kıvrım bulunur. Hyaloplazma, ribozomlarla doludur.

Çekirdek bir zar ile çevrili değildir ve hyaloplazma ile doğrudan ilişki halindedir. Çekirdek birbirine dolanmış 20 A°  çapında kromatin iplikçiklerinden ibarettir.

Bu hücre diğerlerinden daha basit olmasına karşın birleştirici verimi çok fazladır ve her otuz dakikada kütlesinin iki katma çıkabilir ve iki ipliksi bakteriye bölünerek çoğalmasını gerçekleştirir.