Jeopolitiğin Coğrafi Unsurları

Alt unsurları ayrı ayrı incelenerek jeopolitik değerlendirme yapılabilir. Unsurlardan birisinin dikkate alınmaması yanlış sonuçlara ulaştırır.

Jeopolitiğin en önemli ayaklarından birisi coğrafi unsurlardır. “Devletlerin takip edecekleri politikalar kendi coğrafyaları içinde saklıdır”, sözü değişmeyen unsurların (coğrafi unsurların) yeri ve önemi hakkında fikir verebilir.

Coğrafi Konum; Bir bölgenin enlem ve boylamlara göre yerküre üzerindeki yeri ve çevresiyle olan her türlü ilişkisini sağlayan coğrafi koşulların tümüne “Coğrafi konum” denir.

Türkiye'nin Coğrafi Konumu
Türkiye’nin Coğrafi Konumu

Bir ülkenin coğrafi konumu denildiğinde, onun hangi iklim kuşağında bulunduğu, deniz ve okyanuslara çıkış imkânları, ana ulaşım güzergâhları ve önemli kavşak noktaları ile dünya siyasetinde önemli güç merkezlerine ve önemli çatışma bölgelerine olan uzaklığı anlaşılmaktadır.

Sınırların Coğrafi Bütünlüğü; Bilindiği üzere, devleti oluşturan üç temel unsur vardır. Bunlar, belli bir toprak parçası, bu toprak parçası üzerinde yaşayan nüfus topluluğu ve bu ortamda faaliyet gösteren idari teşkilattır. Devletlerin egemenlik sahaları, üzerinde yaşadıkları topraklardır. Devletlerin egemenlik alanlarını da siyasi sınırlar belirlemekte, diğer devletlerden ayırmaktadır.

Geniş Ülke Alanı ve Doğal Kaynaklar; Değişmeyen unsurlardan alan (saha ve büyüklüğü) jeopolitik açıdan çok önemlidir. Bu alan, stratejik kaynaklar olan petrol, su kaynakları, maden yatakları, tarımsal verimlilik vb. evrensel değerlere de sahipse, jeopolitik odak olmaya en azından adaydır.

Birinci ve İkinci Dünya savaşlarında Rusya’yı Almanya karşısında başarılı kılan unsur, Rusya’nın geniş bir alana sahip olmasıdır. Aynı şekilde Anadolu’nun sahip olduğu yüzölçümü, İstiklal Harbi’nin kazanılmasında önemli unsurlardan biridir. Bir ülkenin üzerinde yer aldığı alan güvenli sınırlarla çevrili ve bunun sonucu olarak coğrafi bütünlüğe sahipse daha fazla jeopolitik değer taşır.

Geniş topraklara sahip ülkelerin avantajları kadar dezavantajları da vardır. Yeterli imkânlara sahip bir ülke için geniş topraklar stratejik derinlik sağlamaktadır. Bazen bu tür geniş sahalar, ülkenin doğal kaynaklarında bir çeşitlilik sağlar ve stratejik doğal kaynakların bulunma ihtimalini arttırır. Ancak çok geniş bir araziye sahip olan ancak nüfus yoğunluğu az olan bir ülke için geniş sınırlar dezavantajlı olabilir. Çünkü bu sınırları koruyabilecek oranda askeri güce sahip olamaz. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki, günümüzün en önemli doğal kaynaklarından biri olan petrole sahip Körfez ülkelerinin (Irak, İran ve Suudi Arabistan hariç) önemli bir bölümü yüzölçümü oldukça küçük ülkelerden oluşmaktadır.

Coğrafi unsurlarla birlikte; değişen unsurlar veya beşeri unsurlar: sosyal, ekonomik, politik, askeri, kültürel değerlerin oluşturduğu yapı, uluslararası ilişkileri ve politikaları belirlemektedir. Dolayısıyla jeopolitik geleceğe yönelik hükümlere ulaşmak için jeopolitiğin değişen ve değişmeyen bütün unsurlarını, zaman içindeki (potansiyel değerlerin güncelleşmesi) gelişme yönleri ile birlikte dikkate almak durumundadır.

Coğrafi Özellikler; Ülkelerin bulunduğu coğrafyanın jeomorfolojik yapısı coğrafi özellikler kapsamında değerlendirilir. Örneğin bitki örtüsü, yeryüzü şekilleri, toprak yapısı, iklim özellikleri ile ülkenin geometrik şekli (dikdörtgen, kare, üçgen ya da düzensiz) gibi özellikleri fiziki coğrafya kapsamında ele alınarak incelenir.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir