Kırıklarda İlk Yardım

Kırıklarda İlk Yardım

30 Ocak 2018 0 Yazar: Recep

Kırıklarda ilk yardım konusunda bilgi sahibi olmak yaşam içerisinde karşılaşılabilecek kırık vakalarında hayat kurtarabilecek bir birikim olacaktır, bu konuda bilgi vermeden önce “kırık nedir ve nasıl tespit edilir?” bilinmelidir. Kırıklarda ilk yardım uygulamaları nelerdir? ve nasıl yapılır? Kapsamlı bir şekilde öğrenebilmek / uygulayabilmek için konuyu dikkatlice okumayı ihmal etmeyiniz.

Kırık Nedir?

Dış etkenlerin etkisiyle iskelet sistemini oluşturan dokusundaki bütünlüğün bozulması kırık olarak tanımlanır. Kırıklarda uçları sert, kesici ve delici özelliğe sahip olduğundan çevre doku ve organlarda yırtılma, kesilme ve delinme meydana gelebilmektedir. Bunların sonucunda kanama, hareket edememe, felç gibi durumlar ortaya çıkabilir. Kırıklar; kapalı kırık, açık kırık ve parçalı kırık olmak üzere üç grupta incelenebilir.

Kapalı kırıklar

Vücudun kırık olan bölümünde deri bütünlüğünün bozulmadığı, çevre dokuların çok fazla zarar görmediği kırık türleridir. Kapalı kırık nedeniyle oluşabilen iç kanamalar sonucunda kırık bölgesinde şişme ve morarma görülebilir. Kapalı kırıklara, basit kırıklar da denilmektedir.

Açık kırıklar

Kırılan kemiğin, çevresindeki kas ve deriyi parçaladığı, uçlarının görülebildiği kırık türleridir. Çevre dokuların zarar görmesi nedeniyle şiddetli kanamalara sebep olabilir.

Parçalı kırıklar

Kemiğin kırıldığı bölgede birden fazla kırık olması ve kemiğin parçalar hâlinde ayrılması durumudur. Parçalı kırıklar, açık da kapalı da olabilir.

Kırıklarda en önemli belirti, kırılan bölgenin hareket ettirilememesi ya da çok zor hareket ettirilebilmesidir. Bu esnada hareketle artan yoğun ağrı hissedilir. Kırılan normal hareketini yapamaz. Kırılan te yandaki resimlerde de görüldüğü gibi belirgin şekil bozuklukları gözlenebilir.

Bunlara ek olarak kırılan bölgede morarma, çürük ve şişlik görülür. Bir süre sonra işlev kaybı da oluşabilir. Kırık sonucunda damar, sinir ve kaslarda yaralanmalar ve sıkışmalar olabilir. Bu durumlarda kırık bölgeden nabız alınamaması, vücutta soğuma, solgunluk veya aşırı hassasiyet görülebilir.

Kırık vakaları sonrası şiddetli ağrı, kanama ve korkudan dolayı şok görülebilir. Kırıklar kimi zaman el ile muayene edilebilse de kesin teşhis için röntgen filmi çekilmelidir.

Kırıklarda Genel İlk Yardım Uygulamaları

Kırıklarda İlk Yardım

Kırıklar vücudun neresinde ve nasıl olursa olsun kırıklarda ilk yardım açısından uygulanması gereken bazı genel kurallar vardır. Bu kurallar aşağıda verilmiştir:
• Kazazedenin gereksiz yere hareket ettirilmesinden kaçınılarak dokulara zarar verilmesi önlenir. Kırılan bölge tespit edilir. Kırılan bölgenin tespit edilmesi, hareketsizliğinin sağlanmasıdır.
• Ani hareketlerden kaçınılır, kırık herhangi bir müdahale ile asla düzeltilmeye çalışılmaz ve kırılan parçalara dokunulmaz.
• Kırılan bölgede kanama varsa kontrol altına alınır. Açık yara varsa sargı bezi ile kapatılır.
• Kırık, kolda ise şişlik oluşabileceğinden yüzük, saat vb. takılar çıkartılır.
• Açık kırık varsa sabitlemeden önce yara üzeri sargı bezi veya temiz bir bezle kapatılır.
• Kırılan kolda veya bacakta oluşabilecek şişlik ve ödemi önlemek üzere kol veya bacak, yer çekimi etkisinden desteklenerek kurtarılır.
• Kırık olan bölge, bir üst ve bir alt eklemi de içine alacak şekilde karton, tahta vb. sert bir cisimle sabitlenir.
• Sabitlenen bölge yukarıda tutularak yaralı dinlendirilir.
• Yaralının vücudu sıcak tutulur.
• Kırık bölgesinde, sık aralıklarla (3-5 dakikada bir) nabız ve derinin rengi kontrol edilir.
• Acil yardım (112) istenir.

Kırıklarda İlk Yardım 1

Kırık

Kırıklarda Tespit ve İlk Yardım

Kırıklarda tespit, kırılan bölgenin atel veya atel olarak kullanılabilecek nesnelerin yardımıyla sabitlenmesi ve istirahate alınmasıdır. Kırıkların tespit edilmesi kırık uçlarının çevresinde bulunan dokulara, kaslara, damarlara, sinirlere ve komşu organlara yapabileceği tahribatı engeller. İlk yardımcının, kırık vakalarında yapacağı tespit uygulaması sayesinde kazazedenin durumunun kötüye gitmesi engellenir. Kırıkların tespit edilmediği durumlarda kırılan uçları iç ve dış kanamalara, hatta felce neden olabilir.

Köprücük Kemiği Kırıklarında Tespit ve İlk Yardım

Köprücük kemiği, omuz eklemi ile göğüs kemiğinin üst ucu arasında yer alan tir.
Köprücük kemiğinin kırılması durumunda köprücük altı atardamarı kesilebilir veya kırılan iç organlara baskı yaparak iç organlar için tehlike oluşturabilir. Bu tip kırıklarda atel kullanılmaz, omuzlar gerdirilerek hareketleri engellenir. Yani omuz bölgesinin tespiti yapılır. Köprücük kemiği kırıklarında yapılması gerekenler aşağıda verilmiştir.

• Kazazedenin koltuk altları yumuşak bir malzeme (pamuk vb.) ile desteklenir.
• Fazla ince olmayan bir sargı bezi iki taraftan ve her iki omuzdan da ayrı ayrı koltuk altına geçirilerek sırtta düğüm yapılır.
• Bir başka sargı bezi ile daha önce bağlanan omuz sargıları, arka taraftan omuzlar gerilinceye kadar gerdirilir ve düğüm atılarak bağlanır.
• Kırık olan köprücük kemiği tarafındaki kol, üçgen sargı ile boyundan askıya alınır. Her iki köprücük kemiğinin de kırılması durumunda iki kol birden askıya alınır ve kazazedenin vücuduna sabitlenir.
• Koldaki kan dolaşımı nabızdan kontrol edilir.
• Kazazede oturuş pozisyonunda sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Kol (Pazı) Kemiği Kırıklarında Tespit ve İlk Yardım

Dirsek ile omuz arasında kalan , kol (pazı) kemiği olarak adlandırılır. Bu kemiğin kırılması halinde yapılması gerekenler aşağıda belirtilmiştir:

• Kırık kol tarafındaki koltuk altı, sargı bezi veya pamuk gibi yumuşak bir malzeme ile desteklenir.
• Kırığın bulunduğu kol, atel kullanılarak (Atel bulunmuyorsa uzun bir tahta parçası, sandalye bacağı, cetvel gibi düz ve sert bir malzeme de kullanılabilir.) sargı bezi ile sarılır ve sabitlenir. Daha sonra sabitlenmiş kol, dirsekten 90 derece açı yapacak şekilde bükülerek ön kol kısmından sargı bezi kullanılarak boyna asılır.
• Kazazede oturuş pozisyonunda sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Ön Kol Kemiği Kırıklarında Tespit ve İlk Yardım

Ön kolda dirsek ile bilek arasında olan kısımda iki ayrı bulunmaktadır. Bu lerden birinin veya ikisinin birden kırılması durumunda yapılması gerekenler aşağıda verilmiştir:

• Ön kol atelle desteklenerek sabitlenir. Bu işlem yapılırken başparmak yukarıya gelecek şekilde atel kolun altına uygulanır.
• Ön kol, üst kol ile 90 derecelik açı yapacak şekilde dirsekten bükülür ve boyna asılır.
• Parmak kırıklarında, kırılan parmağın ucundan bileğe kadar küçük bir atel kullanılarak tespit yapılmalıdır.
• Kazazede oturuş pozisyonunda sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Kaburga Kemiği Kırıklarında Tespit ve İlk Yardım

Kaburga, göğüs kafesini oluşturan 12 çift yassı ve uzun ten oluşur. Doğrudan göğse gelen darbeler sonucunda kaburga lerinde kırılmalar görülebilir. Kaburga kemiği kırıklarında görülen belirtiler kırık bölgesinde ağrı, soluk alırken ağrının artması ve solunum lüğüdür. İleri derece kaburga kemiği kırıklarında yaralı bölgeye elle dokunulduğunda deri altında kanamaya bağlı şişlik ve kanlı balgam çıkarma görülebilir. Kaburga kemiği kırıklarında yapılması gerekenler aşağıda verilmiştir:

• Kazazedenin üzerinde ceket, palto gibi kalın giysiler varsa dikkatle ve kazazedeyi sarsmadan çıkarılır.
• Genişçe katlanmış üçgen sargı bezi yaralı bölgeye yerleştirilir ve kazazedenin sırtından geçirilip düğüm atılarak tespit edilir. Düğüm atılırken kazazedenin nefes veriyor olmasına yani göğüs kafesinin küçülmüş olmasına dikkat edilmelidir. Yaralı bölgenin genişliğine ve durumuna göre bu işlemler 2 veya 3 adet sargı bezi kullanılarak da yapılabilir.
• Kazazede yarı oturur pozisyona alınarak sağlık kuruluşuna sevk edilir.

Omurga Kırıklarına Tespit ve İlk Yardım

Omurga kemiği zedelenmeleri ve kırıkları hayati öneme sahiptir. Bu yüzden böyle durumlarda mümkünse kazazede hareket ettirilmeden sağlık ekiplerinin (112 Acil Yardım) gelmesi beklenmelidir.

Ancak kazazedenin zorunlu olarak hareket ettirilmesi gerekiyorsa aşağıdaki işlemler yapılmalıdır:

• Öncelikle kazazedenin üzerine yatırılabileceği bir sedye veya uygun genişlikte bir tahta vb. temin edilmelidir.
• Temin edilen sedye veya tahta sert ve düz zemine konulmalı, kazazede sırt üstü sedyeye veya tahtaya yatırılmalıdır.
• Kazazede hareket ettirilirken boynun hareketini ve başın sağa, sola dönmesini önlemek için kalın bir havlu, battaniye, kitap vb. malzemeler başın her iki yanına konulmalıdır.
• Kazazedenin başı, boynu ve omurgası sıkıca, düzgün bir şekilde, yattığı sedye veya tahtaya bağlanarak sabitlenip tespit edilmelidir.
• Kazazedenin bu şekilde bir sağlık kuruluşuna gönderilmesinin sağlanması olası duyu kayıplarını ve felci önleyebilmek için çok etkili bir yöntemdir.

Bacak Kemiği Kırıklarında Tespit ve İlk Yardım

Bacak kemiği kırıklarında bacakta bulunan sinirlerin, büyük damarların ve kasların yırtılması veya delinmesi durumunda hareket ve duyu bozuklukları oluşabilmektedir. Bacak kemiği kırıklarında yapılması gerekenler aşağıda belirtilmiştir:

• Diz ile kalça arasında bulunan kemiğin kırılması halinde, ayak topuğundan koltuk altına kadar tespit yapılmalıdır. Bu işlem için yeterli uzunlukta bir atel malzemesinin bulunamadığı durumlarda ise en azından ayak topuğundan belin üst kısmına kadar tespit yapılmalıdır.
• Kırık, diz ile ayak bileği arasında ise atel bacağın dış tarafına gelecek şekilde topuktan kalçaya kadar tespit yapılmalıdır.
• Atel bulunamadığında iki bacak arasına battaniye, palto gibi destek olabilecek malzemeler konulmalı ve üçgen sargı bezleri kullanılarak her iki bacak, uyluk ve ayak birbirine bağlanmalıdır. Böylece sağlam olan diğer bacak, kırık olan bacağın sabitlenmesi için kullanılmış olur.
• Bacak kemiği kırıklarında kazazedenin sağlık kuruluşuna sevki omurga kırıklarındaki gibi yapılmalıdır.