Olağanüstü Hava Olayları

Olağanüstü Hava Olayları

5 Ocak 2019 0 Yazar: uzun

Atmosfer içinde meydana gelen hava olayları zaman zaman canlı yaşamını olumsuz etkiler. Bunlar yıldırım düşmesi, fırtınalar, kasırgalar ve hortumlar olarak sayabiliriz.

Özellikle okyanusa kıyısı olan yerler ile sürekli rüzgârların etki alanındaki yerler, bu tip hava olaylarına sık maruz kalır. Şimdi bu hava olaylarının oluşumu, etkileri ve da­ğılışı hakkında kısaca bilgi verelim.

Yıldırım Düşmesi ve Şimşek Çakması

Bulutların içinde var olan enerjinin iki bulut arasında ya da bu enerjinin doğrudan yere aktarılması ile ortaya çıkan elektrik boşalmalarıdır. Bulutların arasında olan boşalmaya şimşek yere doğru olan boşalma­ya yıldırım denir.

Bu boşalmaların % 80’i bulut içinde şimşek şeklinde olurken % 20’si yıldırım şeklinde olur. Yıldırımın yakıcı etkisi 100.000 amper büyüklüğüne kadar çıkabildiği için ölümlere ve yaralanmalar neden olur. Yıldırım olayının en çok yaşandığı yerler Ekvatoral kuşak ile Tropikal kuşak arasında ve subtropikal kuşağın yağış alan yerlerindedir.

Bu alanlardaki kararsız hava kütlelerinin varlığı yıldırım düşmesi için uygun zemin hazırlar. Kurak bölgelerde ve dinamik yüksek basınç etkisiyle oluşmuş çöl alanlarında yıldırım düşmesi seyrek olarak yaşanır. Yıldırım düşmesi belli bir mekânla sınırlı değildir.

Açık araziler, dağ­lık alanlar, denizler ve hatta kapalı ortamlarda bile yıldırım düşmesiyle karşı karşıya kalına­bilir. Kentsel ve kırsal alanlarda, ormanlık yerlerde ve geniş çalı formasyonunun bulun­duğu sahalarda yıldırım düşmesi sonucu yan­gınlar çıkabilir.

Canlı ve hayvan ölümleri ya­şanabileceği gibi haberleşme ağları da zarar görür. Meskenler ve petrol istasyonları hasar görebilir, bunun dışında hava yolu ulaşımında kazalara ve aksamalara neden olur.

Yıldırım düşmesi esnasında oluşan elektrik akımı en kısa yoldan yere ulaşmak isteyeceğinden çok katlı binalar, gökdelenler ve uzun boylu ağaçlık alanlar tehlikeli altındadır.

yildirim dusmesi - Olağanüstü Hava Olayları

Yıldırım düşmesi

Fırtınalar

Fırtına, hızı saatte 63 km/saat veya daha fazla olan rüzgârlarla birlikte, önemli doğa olaylarına neden olabilecek büyüklükte ve şiddette sağnak yağışları, şimşek ve yıldırım gibi elektriksel olayları üretebilecek özelliklere sahip atmosfer olayı olarak tanımlaya­biliriz.

Tanımdan da anlaşılacağı gibi fırtınalar evlerin çatısının uçmasına, elektrik ve telefon direklerinin devrilmesine, ağaçların kökünden sökülmesine, binaların yıkıl­masına, denizlerin kabarmasına bağlı olarak sel ve taşkınlara sebep olabilen doğal afetlerdir.

Fırtınalar yağış fırtınaları diye bildiğimiz yağmur, kar, buz, dolu şeklinde olabileceği gibi toz ve kum fırtınaları şeklinde olabilir. Oluştuğu yere göre fırtına­nın da özelliği değişir.

Tropikal kuşakta, kıtaların batısında ve doğusunda daha çok yağış fırtınaları görülürken kurak sahalarda özellikle çöllerde toz ve kum fırtınalarına rastlanır.

Yıkıcı etkisi en yüksek fırtınalar, tropikal kuşakta 5°20° arasındaki enlemlerde olu­şur ve Dünya’nın eksen çevresinde dönmesinden kaynaklanan savurma gücünün de devreye girmesiyle daha yüksek enlemlere kadar taşınır.

Tropikal kuşaktaki bu rüzgâr­ların hızı saatte 120 km/saat hıza ulaşır.

Kasırgalar sonucunda yere düşen yağış mik­tarı ortalama on gün içinde 1000 mm’nin üzerine çıkarken denizlerde ise dalga boyu 815 m arasında değişir. Kasırgaların büyüklüğü ortaya çıkan enerji miktarı ile ölçülür.

Avustralya’da yapılan bir araştırmada kasırgalardan 400 adet 20 megaton değerinde hidrojen bombasından açığa çıkan enerjiye eşit olduğu tespit edilmiştir. Kasırga ve fırtınalar dünyanın değişik yerlerinde farklı isimlerle anılırlar.

ABD, Karayipler’de,­Meksika körfezi ve Büyük Okyanus’da hurricina, Filipinlerde baguio, Avustralya’da (willywilly) Bengal Körfezinde ve Hint Okyanusun’da siklon, Japonya’da kamikaze ve Güney Çin ile Pasifik’in batısında tayfun ismini alır.

Orta kuşakta görülen fırtınalar sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı frontal yüzeyler boyunca oluşur. Tropikal kuşak fırtınalarına göre daha geniş bir alanı etkiler ve rüzgâr hızı daha azdır.

Karaların iç kısımlarına kadar sokulabilen bu fırtınalar, canlı yaşamını alt üst edebilecek güçtedir. Toz ve kum fırtınaları ise çöl alanlarında, kurak ve yarı kurak sahalarda görülen fır­tına çeşididir.

Kum ve toz zerreciklerinin savrulması ile oluşan bu fırtınaların ardından kum tepeciklerine sık rastlanır. Kum fırtınaları sonrasında evlerin önünde yüksekliği 4 m’yi bulan kum tepecikleri oluşur.

Etkili oldukları zamanlarda görüş mesafesini ol­dukça kısıtlar ve yerleşim yerleri arasındaki bağlantı yollarının kapanmasına yol açar. Bununla beraber araçlarda motor gözeneklerine kadar giren tozlar yüzünden bozul­malar yaşanır.

Anlık çıkabilen kum fırtınaları insan ve hayvanların nefes almasında bazı güçlüklere sebep olur. Fırtına sonrası tarım arazilerinin üzerine serilen kumullar toprağın verimini düşürür.

Kum fırtınalarına dünyada en çok Ortadoğu, Afrika Kıta­sı’nın kuzeyinde ve ortasında, Asya kıtasının ortasında, Avustralya kıtasında, Kuzey ve Güney Amerika kıtalarının çöl alanlarında rastlanır.

Tornado (Hortumlar)

Kümülonimbüs bulutundan yere ulaşan, sarmal olarak dönen hava kolonlarına hortum ya da tornado denir. Hortumlar hava basıncının 1013 mbr’ın altına düştüğü yerlerde ve küçük bir alanda esen şiddetli rüzgârların ortaya çıkardığı helezonlardır.

Genellikle huniye benzeyen hortumların kalınlığı doğal olarak rüzgârın esme şiddeti­ne bağlı olarak değişir. Bazı hortumların şekli ip gibi yukarıya doğru uzanırken bazıları ise huniye benzer. Sıcak ve nemli olan hava kütlesi atmosfer içinde yükselerek kümü­lonimbüs bulutlarını oluşturur.

Yere yakın mesafede oluşan bu bulutlar, basıncın azal­masıyla zemine doğru oluşan girdaplar görülmeye başlanır ve bu girdaplar hortumları meydana getirir. Bazı durumlarda sıcak hava soğuk havanın altında kalır ve aniden yükselmeye başlar ve hortum oluşur.

Hortumlar sadece kara yüzeylerinde değil deniz ve okyanus gibi geniş su yüzeylerinde de görülebilir. Hatta karaların üzerinden gelen hortumlar eğer deniz üzerinde birleşirse yıkıcı etkisi daha da artarak ve deniz suyunu havalandırarak püskürtürler.

Dünyada hortumlar en çok görüldüğü yerler tropikal kuşaktaki kara yüzeyleridir. Bunun yanında ABD’nin merkezi kısmında ve Batı Afrika tropik kuşağında görülür ancak hortumların oluşması için ani hava sirkülasyonlarının olması yeterlidir.

hortumlar - Olağanüstü Hava Olayları

Hortumlar

Hortum geçtiği yerde ne varsa önce met­relerce yukarı kaldırır daha sonra etrafa savurur. Ağaçları söker, binaları yıkar ara­baların, insanların vb varlıkların sarmal olarak meydana gelen bu karanlığın içinde kaybolmasına, metrelerce uzağa sürüklenmesine neden olur.

1978 yılında İngiltere’de ortaya çıkan hortum, 45 km uzunluğuna sahiptir. Bu hortum sonrasında gökyüzünden kazların düştüğü görülmüştür. ABD’de 1925 yılı Mart ayında görülen 703 km hızla yol alarak ilerleyen yedi tane ayrı hortum oluşmuş ve 689 kişinin hayatını kaybetmiştir.

tornodolar - Olağanüstü Hava Olayları

ABD’de Görülen Tornadolar