Pirina İşleme

Pirina İşleme

12 Ağustos 2019 0 Yazar: Recep

Pirina İşleme: Zeytin, gıda sanayinde sofralık zeytine ve zeytin yağa işlenmesiyle; diğer sanayi dallarında ise zeytinyağı üretim aşamasında pirina – pirina yağı ve karasu gibi yan ürünlerin elde edilmesiyle önemli bir hammadde kaynağıdır.

Yan ürünler arasında yer alan yağlı pirina ya da diğer bir adı ile yağlı zeytin küspesi zeytin yağı üretiminin önemli bir yan ürünüdür. Zeytinyağı fabrikalarında zeytinlerin sıkılmasından sonra arta kalan zeytin küspesine pirina (yağlı pirina); pirinada kalan yağın organik çözücülerle extraksiyon yolu ile bir miktar daha alınmasıyla elde edilen yağa pirina yağı, kalan prinaya da yağsız pirina denilmektedir. Bu yağı elde eden fabrikaların çalışma şekilleri, kapasiteleri ve faaliyetlerinin tümü ise pirina sanayi olarak anılmaktadır.

Zeytinyağı üretimi sırasında düşük maliyetle oldukça büyük miktarlarda elde edilebilen pirina; kükürt içermeyen alternatif yakıt olarak dikkate alınabilir. Pirinanın yan ürün olarak değerlendirilmeden atık madde olarak düşünülmesi çevre kirliliği açısından problemler yaratabilmektedir.

Enerji üretiminde verimli ve uygun bir şekilde pirina kullanımı iki probleme birden çözüm sağlamaktadır;

  1. Temiz enerji üretimi
  2. Zeytinyağı tesislerinin atığı olan bu maddenin tekrar kullanımı

Pirina İşleme Tesisleri

Zeytinyağı tesislerinde çıkan pirina, içeriğindeki nemden dolayı direkt yakıt olarak kullanılamaz. Dolayıyla bir kurutma işlemi zorunludur. Bu amaçla büyük kapasiteli işletmelerde ya da zeytin sıkma tesislerinin yoğun olduğu bölgelerde pirinayı kurutup yakıt olarak kullanılabilecek özelliğe getirebilen pirina kurutma tesislerinden yararlanılmaktadır. Kurutma işlemi sonrasında tesisin tek atığı, buharlaşma ile elde edilen temiz buhardır. Ayrıca kurutma sırasında yakıt olarak pirina kullandığı için işletmeye ekstra bir maliyet çıkarmaz.

Pirina Yağ Fabrikası
Pirina Yağ Fabrikası

Pirina işleme tesisi başlıca 4 ana üniteden oluşmaktadır:

  • Sıcak hava jeneratörlü kurutucu: Döner tamburlu tiptedir. Ekseni yatay ve çok geçişlidir. Sıcak hava jeneratörü, buharlaşma sürecinde duman – buhar ısısına bağlı yakıcı bir yanma odasıdır. Ünite, hava ile yanma gazlarının karışımı için bu sisteme entegre edilmiştir.
  • Toz kesimi siklonu: Ünitedeki vantilatör, kurutma bölümünde oluşan duman buharını emer ve bunu bacaya gönderir. Vantilatör tarafından sürüklenen tozların, duman çıkış borusunun boyundaki kesim siklonuna geçmesiyle atmosfere karışması engellenir.
  • Pirina ve dozaj grubu: Değişken hızlı, kontrol edilebilir, pirina dozajlaması ve ilerlemesi için hareketli tabanlı ile stoklama kasasından oluşan bir ünitedir. Pirina bir helezon tarafından kurutucuya sevk edilir. Değişken kapasiteli bir pompa yer değiştirme helezonu vasıtasıyla transit geçen pirina dozajını tespit eder.
  • Elektrik kumanda panosu ile tesisin kontrolü sağlanmaktadır.

Tesisin birimleri ise şunlardır;

  1. Kurutma fırınları
  2. Kurutulmuş pirinanın depolandığı bunkerler
  3. Pirina yağının hekzanla ekstrakte edildiği ekstraktörler
  4. Pirina yağının hekzandan ayrıldığı damıtma imbikleri
  5. Damıtma imbiklerinden buharlaşan hekzanın yoğuştuğu soğutucu havuzlar veya kondenser
  6. Kondense edilen (yoğuşan) hekzanın toplandığı hekzan tankları
  7. Hekzandan ayrılan pirina yağının depolandığı günlük yağ tankları
  8. Pirina yağının ana depoları

Pirinanın Taşıması Gereken Özellikler

Pirina, içerisinde yağ dahil olmak üzere; su, çekirdek ve pulp kısımlarından oluşmaktadır. Zeytinyağı fabrikalarının tipi ve işleyiş biçimleri, her ne kadar pirinanın içeriğini değiştiriyorsa da pirina ortalama % 5-8 yağ, % 20-30 rutubet ve % 25-55 karasu içermelidir. Pirinanın ihtiva ettiği yağ oranının yüksek, nem oranının az olması gerekir.

Pirina sanayinin temeli, pirinanın bünyesindeki yağı elde etmek için öncelikle pirinayı kurutmak sonra da yağ çözücü uygun bir solventle extraksiyona tabi tutmak esasına dayanmaktadır. Elde edilen yağa da pirina yağı denilmektedir.

100 kg pirinadan ortalama 6-8 kg pirina yağı ile 60-70 kg da yağsız kuru pirina elde edilir. Elde edilen pirina yağı, pirinanın hemen işlenmesi ve çıkan yağın rafine edilmesi şartıyla yemeklik olarak kullanılabilmektedir.

Geleneksel hidrolik pres veya sürekli santrifüjleme işlemi uygulayan zeytinyağı fabrikalarından elde edilmesine bağlı olarak iki tip prina tipi mevcuttur. Bu iki tip prina sırasıyla % 25-30 ve % 45-55 nem içermeleri ile birbirinden ayrılmaktadır.

Diğer taraftan, zeytinden elde edilecek pirina ve yağ miktarı her ne kadar zeytin çeşidine, yağı işleme vb. durumlara bağlı ise de ortalama olarak 100 kg zeytinden 15-22 kg zeytinyağı ve 35-45 kg yağlı pirina elde edilebilmektedir.

Pirinanın rafinasyon aşamaları şunlardır:

  • Zamkların uzaklaştırılması
  • Asit Giderme (nötralizasyon)
  • Renk giderme (dekolorizasyon)
  • Koku Alma (deodorizasyon)
  • Soğutma (vinterizasyon)
  • Karıştırma
  • Şişeleme aşamaları
İşlenmiş ve Yağı Alınmış pirinanın Bileşimi
İşlenmiş ve Yağı Alınmış pirinanın Bileşimi
İşlenmiş pirinanın bileşimi
İşlenmiş pirinanın bileşimi

Pirinanın kurutulması

Pirinanın kurutulması denince, zeytinyağı fabrikalarında yan ürün olarak çıkan pirinanın atmosfer basıncında kurutulması anlaşılmaktadır. Herhangi tipteki yağhaneden (pres sistem, kontinü ekolojik ve kontinü üç faz) çıkan pirinanın kurutma üniteleriyle uyumlu olması hâlinde ekonomik verimliliği artar. Burada pirinanın alınışındaki nemi % 47-55, çıkıştaki nemi ise % 8-15 civarındadır.

Kurutmanın Amacı ve Önemi

Pirinanın kurutulmasında amaç, pirinadan daha fazla yağ almaktır. Çözücü ile yağ moleküllerinin birleşmeleri için yağlı pirinanın mutlak surette tam kurutulması gerekmektedir. Çünkü rutubetli pirinaya çözgen işlemez. Yağlı pirina tam kurutulmazsa ve kurutulmadan ekstraksiyon kazanlarına alınırsa yağlı pirinadan gerektiği kadar yağ alma işlemi yapılamaz. Natürel zeytinyağı elde edildikten sonra çıkan yağlı pirinanın fazla bekletilmeden kurutma fırınlarına alınması gerekmektedir.

Kurutma İşlemi

Fabrikaya gelen ve fabrika alım şartlarına uygun yağlı pirina, kurutma ünitesine yakın korunmaya alınmış bir alanda depolanır. Atık yağsız pirina, ekstraksiyon kazanlarından doğrudan doğruya alınıp üzeri ve üç tarafı kapalı alanda depolanır. Buradan çuvallara konulur veya pres yakıt odunu yapılarak yakacak olarak değerlendirilir.

Pirina, döner yatay silindir biçimindeki kurutma kazanlarında kuru sıcak havayla mekanik yollarla kurutulmaktadır. Burada fırın yakıtı, öncelikle fabrikadan yağı alınan işe yaramaz pirina küspesidir. Alternatif yakıt olarak da LPG, fuel oil vb. kullanılabilir.

Modern sürekli sistemlerden elde edilen pirina, klasik sistemlerden gelen pirinaya oranla daha çok nem ve daha az yağ içerdiği için daha düşük ticari değer taşımaktadır.

Kurutma Ünitesi

Kurutma ünitesinin görevi, fabrikaya gelen yağlı pirinanın bünyesinde bulunan yağının tamamını elde etmek üzere birinci adım olan kurutma işlemini gerçekleştirmektir.

Yapısı

Kurutma fırını; döner silindir olarak tasarlanmıştır. Elektrik motorundan aldığı güç ile düşük devirde sürekli dönme hareketi yapmaktadır. Kurutma fırınına pirina yüklemesi yapabilmek için, hava ısıtma kazanı ile de hava bağlantısı olan, pirina giriş haznesi bulunmaktadır.

Hava ısıtma kazanında; havanın ısıtılması için brülör veya ocak teçhizatı kullanılır. Yakıt olarak başta yağı alınmış pirina kullanıldığı gibi alternatif diğer yakıtlar da kullanılabilir. Kazana hava sağlamada aspiratör kullanılmaktadır. Aspiratör ile emilen hava, kazanın ısıtma haznesine gönderilir.

Pirina yükleme ünitesi (bunker); pirinanın kurutma fırınlarına yüklenmesinde görev yapar. Buradan pirina elevatör ile fırına taşınır.

Kurutma işlemi için pirina,önce döner silindire buradan ise yükleme helezonlarıyla kurutma kazanlarına alınırlar. Pirina kurutma üniteleri, işletmelerin ürün işleme kapasitelerine göre farklı ölçülerde üretilmektedir.

Kullanımı

Tipik bir pirina kurutma ünitesinin çalışma prensibi şu şekilde özetlenebilir:

  • Yaş pirina yükleme haznesinden verilir.
  • Helezon ile pirina kurutma haznesine iletilir.
  • Dış ortamdan taze hava alınır ve bir brülör ya da pirina ocağı ile hava ısıtılır.
  • Döner silindir içerisinde hareket hâlinde bulunan ürün, ısıtılan sıcak hava ile temas eder. Bu temas sonucunda ürünün üzerindeki nem çok kısa bir sürede uzaklaştırılır.
  • Kuru hâle gelen ürün helezona dökülür. Bu sırada kurutma havası, aspiratör vasıtası ile çekilerek siklondan bacaya iletilir. Pirina daha sonra da ekstraktörlere alınır.
  • Siklona iletilen kuru ürün, bu kısımda düşürülerek siklonun altından alınır.
  • Nemli hava aspiratör vasıtası ile dışarıya atılır. Dışarıya atılan nemli sıcak havadan daha etkin faydalanmak için takviye sistemler kurulabilir.

Kurutma Ünitesinin Temizlik ve Bakımı

Temizleme işinin amaca uygun sonuç verebilmesi için bu işte çalışacak elemanların ürünün ve temizleme cihazlarının çeşitli özelliklerini, bu cihazların çalışma tarzları ve ayarları ile temizlenecek ürünün özelliklerine yapacağı etkileri bilmeleri gerekir.

Ürünle temas halindeki tüm yüzeyler üretime ara verildiğinde uygun temizleme maddeleri ile temizlenmelidir. Kurutma ünitesi, ocaklar ve yükleme helezonları periyodik olarak kontrol edilmeli, pirina külleri sistemli şekilde atılmalı, helezonlarda atık kalmamalıdır. Aşınan parçalar değiştirilmelidir. Dönen ekipmanlar periyodik olarak kontrol edilip yağlanmalıdır.

Dikkat Edilmesi Gerekli Hususlar

  • Ocakların düzenli olarak ısı değerleri kontrol edilmelidir. İş ve işçi güvenliği kurallarına mutlaka uyulmalıdır.
  • Bölümden sorumlu personelin uyarılarına ve talimatlarına dikkat edilmelidir.
  • Çalışmakta olan ünitelerin etrafında dikkatli davranmalı, iş akışına engel olunacak hataların yapılmamasına azami dikkat gösterilmelidir.
  • Fabrika genelinde hekzan bulunduğu için azami dikkat gösterilmelidir.
  • İkaz işaretlerinin fabrika iş güvenliği elemanlarınca uygun yerlere asılması gerekmektedir. Ayrıca ünitede havalandırmanın sağlık açısından gereği vardır.
  • Pirina yağ fabrikalarına gelen yağlı pirinanın bekletilmesiyle yağ asit değeri yükselecektir. Bu nedenle üniteye gelen pirina, burada mümkün olan en kısa zamanda kurutulmalıdır.
  • İşletmeye gelen yağlı pirina için, kurutma fırınına yakın üzeri ve üç tarafı kapalı bekletilme alanları oluşturulmalı veya kurutma ünitesine raylı konteynırlarla bekletilmeden alınmalıdır.

Bu Makale Faydalı mıydı?

Oy vermek için yıldızlara tıkla!

Ortalama puan / 5. Oy sayısı:

Beğendiğine Sevindim ...

Hadi bu yazıyı sosyal medyada paylaş!

Yazıyı faydasız görmene üzüldüm!

Hadi bu yazıyı geliştirelim!