Şehzadeler ve Sancağa Çıkma Usulü – Sancak Sistemi

Şehzadeler ve Sancağa Çıkma Usulü – Sancak Sistemi

4 Mayıs 2019 0 Yazar: Recep

Şehzade kime denir? :Osmanlı i’nde, ın erkek çocuklarına “şehzade” denirdi. Osmanlı i’nde şehzadeler, sancağa çıkmadan önce sarayda, şehzadelerin eğitimi konusunda devrin en ileri hocalarından en iyi eğitimi almaktaydılar. Sarayın üçüncü avlusunda iç oğlanlarla birlikte dini, ilmi ve idari alanlarda eğitim görürlerdi. le binicilik ve dövüş sanatları eğitimini iç oğlanlarla birlikte alırlardı. Hatta saray içinde şehzadelerin eğitimine ait bir de “Şehzade Okulu” bulunmaktaydı.

Sancağa Çıkma ü Nedir?

denilen küçük yerleşim lerine gönderilen şehzadeler o nin yönetiminden sorumlu olurdu. Bu şekilde eğitilmiş olan şehzadeler tecrübe kazanmış olurdu. Sancağa çıkma ilk olarak Orhan Gazi tarafından uygulanmış ve son olarak 3.Murat tan yetişip tahta çıkmıştır.

Şehzadelerin eğitimlerinin bir diğer ayağı da lara çıkarılmalarıydı. Osmanlı şehzadelerin, gelecekte hükümdar adayı olmaları vesilesiyle gerekli beceri ve tecrübeyi almaları için kendilerine yardımcı olarak atanan lalalar nezaretinde lara çıkarılırlardı. Sancağa çıkma yaşı genelde on beş idi. Ancak bunun bir kural olmadığı ve daha erken yaşlarda sancağa çıkan şehzadelerin var olduğu bilinmekteydi. Nitekim II. Mehmet (Fatih) sekiz yaşında, II. Bayezid ise yedi yaşında sancağa gönderilmiştir. Osmanlı i’nde, İzmit, Bursa, Kefe, Konya, Kastamonu, Kütahya, Manisa ve Amasya gibi şehirler önemli şehzade larıydı.

Şehzadeler yanlarında annesi, lalaları ve askerleri dışında; defterdar, nişancı, Divan katibi, kapıağası, tabib, bahçivan vb. Görevlilerle birlikte sancağa gönderilirlerdi ta bulunan şehzadelere “Çelebi Sultan” denirdi. Sancağa çıkarılan şehzadelerden yaşları müsait olanlar, tıpkı başkent İstanbul’daki Divana bir Divan teşkilatı kurar, lardaki idari işleri yürütürlerdi.

Dolayısıyla lar adeta küçük bir teşkilatlanmasının örneğini gösterir ki bu sayede şehzadeler yönetimini yaşayarak öğrenmiş olurdu. Yine şehzadeler, çok tecrübeli adamlarının gözetiminde hem taki işleri yürütür hem de tecrübesi kazanırlardı. Şehzadeler görev yaptıkları larında zeamet ve tımar dirlikleri dağıtabilir, resmi belge ve yazışmalara kendi tuğralarını çekebilirlerdi. Ancak tüm bu işleri e yani başkente bildirmek ve kayıt altına almak zorundaydılar.

Diğer yandan larda halkla iç içe olan şehzadeler, halkın tüm dertleriyle ilgilenirken idari kadarını da buna göre yönlendirmişlerdir. Osmanlı i’nde 16. Yüzyıl sonlarına doğru şehzadelerin sancağa çıkma yöntemlerinde birtakım değişiklikler yapıldı. II. Selim Dönemi’nden itibaren şehzadelerin lara çıkma yönteminde sadece büyük ve hükümdar adayı olan şehzadenin sancağa çıkmasına karar verildi ve sadece Manisa şehri şehzade sancağı olarak belirlendi. 17. Yüzyıldan itibaren ise büyük şehzadenin de sancağa çıkma usulü tamamen kaldırılarak şehzadelerin sarayda eğitim almalarına karar verildi. Sancağa çıkma yerine şehzadelere ismen verilerek yerine mütesellim (vekil) gönderildi.

Sancağa çıkma usulünün kaldırılması ve sonuçları

  • Osmanlı inde sancağa çıkma ü, şehzadelerin olmadan önce bir süre tecrübe kazanmaları için belirli bir yi yönetmesi için yetkilendirilmesi anlamına gelmektedir.
  • Yaşanan saray içi taht kavgaları, sonucunda bazı şehzadelerin öldürülmesi, yönetenleri bu durumu ya itmiştir.
  • Şehzadelerin öldürülmesinin yasaklanması sonucunda şehzadelerin lara gönderilmesi tehlike arz etmeye başlamıştır.
  • Aynı şekilde, sancağında elini iyiden iyiye lendiren şehzadelerin isyanlarını bastırmak amacıyla bu sistemden vazgeçilmiş, yerine kafes ü sistemi gelmiştir.

Şehzadeler ve Sancağa Çıkma Usulü başlıklı makalemi beğendiysen paylaşmayı ve FikirAVM‘yi arkadaşlarına önermeyi unutma.