Siyasi Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

Siyasi Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

10 Şubat 2018 0 Yazar: uzun

Hükûmetler arası uluslararası örgüt türü olarak siyasi örgütlerin sınıflandırılması konusunda farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Bu örgütlerin siyasi, ekonomik, sosyal ve güvenlik yönlerinin de bulunduğu, göz ardı edilmemelidir.

BM (Birleşmiş Milletler)

BM (Birleşmiş Milletler), bağımsız devletlerin büyük bir bölümünün üye olduğu bir örgüttür. BM’nin kurulması yönündeki ilk adım, II. Dünya Savaşı sırasında atılmıştır. Savaşın ağır sonuçlarını gören ülkeler, sorunları barışçıl yollarla çözmek ve savaşlara engel olmak amacıyla evrensel bir örgüt kurmak için çalışmalar başlattılar. Bu örgüt, ülkeler arasında çıkabilecek siyasal, toplumsal, kültürel ve ekonomik her tür iç sorunu çözmek için insan haklarını temel almıştır.

25 Nisan 1945’te, Almanya ile Japonya’ya savaş açan devletler, San Fransisco Konferansı’nda toplanarak 111 maddelik Birleşmiş Milletler Antlaşması’nı oy birliği ile kabul etmişlerdir. BM Anayasası 24 Ekim 1945’te yürürlüğe girmiştir.

BM’nin statüsünde iki tür üyelik vardır: Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 51 kurucu devlete “asıl üyeler”; 1945’ten sonra üye olan devletlere “yeni üyeler” denmektedir. BM’nin yönetim merkezi ABD’nin New York kentindedir.

BM’nin altı temel organı bulunmaktadır: Genel Kurul, Genel Sekreterlik, Vesayet Konseyi, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey ile Uluslararası Adalet Divanıdır.

BM’nin asıl yürütme organı Güvenlik Konseyidir, Askerî ve siyasi birçok önemli konu burada tartışılıp karara bağlanmaktadır. Bu konseyin toplam 15 üyesi bulunmaktadır. Bunlardan 5’i daimî üyedir. 10’u diğer üye ülkeler arasından, dönüşümlü olarak iki yıllığına belirlenir.

ABD, İngiltere, Fransa, Rusya ve Çin’den oluşan daimî üye devletler, Güvenlik Konseyinde görüşülen karar tasarılarını “veto” edebilme hakkına sahiptir. Genel Kuruldan Güvenlik Konseyine taşınan konuların karara bağlanması sürecinde üçte iki çoğunluğun sağlanması gerekmektedir. Ancak daimî üyelerden birinin veto hakkını kullanması durumunda o karar kabul edilmez. Oylamaya katılmamak ya da çekimser kalmak, olumsuz oy olarak kabul edilmemektedir.

birlesmis milletler binasi 300x192 - Siyasi Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

Birleşmiş Milletler binası, New York

Örgütün bünyesinde her biri farklı alanlarda hizmet veren ve sayısı 50’ye yakın alt birim bulunmaktadır. Bunların başlıcaları şunlardır: Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Ticaret Örgütü (WTO), Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), Uluslararası Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF).

birlesmis milletlere bm bagli orgutler 300x131 - Siyasi Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

BM’ye bağlı örgütlerden bazılarına ait amblemler

Dünyada, devlet niteliği taşıyan fakat BM’ye üye olmayan ülkeler bulunmaktadır. Buna örnek olarak Vatikan verilebilir. Ayrıca BM üyesi olmalarına rağmen bazı BM üyeleri tarafından tanınmayan ülkeler de vardır (İsrail gibi).

UNESCO, Dünya Doğal ve Kültürel Miras Alanlarının Korunmasına Dair Sözleşme kapsamında, insanlığın ortak mirasını belirleme çalışması yapmaktadır. Bu kapsamda listede Türkiye’den belirlenen 9 doğal ve kültürel varlık yer almaktadır.

Türkiye’deki Doğal ve Kültürel Miras Alanlarından Örnekler
• Göreme Millî Parkı ve Kapadokya
• Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
• İstanbul Tarihî Yarımadası
• Hattuşaş-Boğazköy
• Nemrut Dağı
• Hierapolis- Pamukkale
• Xanthos-Letoon
• Safranbolu
• Truva Antik Kenti

İİT (İslam İş Birliği Teşkilatı)

Teşkilatın amacı, İslam dünyasının hak ve çıkarlarını korumak, üye devletler arasında iş birliği ve dayanışmayı güçlendirmektir. 1960’lı yıllardan itibaren İslam dünyasını ilgilendiren gelişmelerin yoğunlaşması İslam ülkelerini iş birliği düşüncesine yöneltmiştir. Öte yandan Kudüs’te, El Aksa Mescidi’nin Yahudiler tarafından 21 Ağustos 1969 tarihinde yakılması İslam dünyasında büyük tepkiye yol açmıştır. Bu gelişmeler üzerine 22-25 Eylül 1969 tarihlerinde Fas’ın Rabat şehrinde ilk kez düzenlenen İslam Zirve toplantısında alınan bir kararla İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) kurulmuştur. Merkezi Cidde’dedir.

Beş ülke (KKTC, Rusya Federasyonu, Bosna-Hersek, Tayland, Orta Afrika Cumhuriyeti) “gözlemci” statüsündedir. Her İslam ülkesi “Örgüt”e üye olabilmektedir. Örgütün ismi Haziran 2011’de düzenlenen toplantıda İslam İş Birliği Teşkilatı (İİT) olarak değiştirilmiştir.

islam is birligi teskilati iit 300x230 - Siyasi Örgütler (Hükümetler Arası Uluslararası Örgütler)

İslam İş Birliği Teşkilatı (İİT) amblemi

İSEDAK (Ekonomik ve Ticari İş Birliği Daimî Komitesi)

1981 yılında Mekke’de yapılan III. İslam Zirvesinde, ekonomik iş birliğinin güçlendirilmesine yönelik eylem planı kabul edilmiştir. Bunun sonucunda Ekonomik ve Ticari İş Birliği Daimî Komitesinin (İSEDAK) kurulması kararlaştırılmıştır. İSEDAK, 1984 Ocak ayında Kazablanka’da yapılan IV. İslam Zirvesinde Türkiye Cumhurbaşkanı’nın, Komitenin Daimî Başkanlığına seçilmesiyle faaliyetlerine başlamıştır.

İSEDAK, Türkiye’nin ev sahipliğinde, İİT üyesi ülkelerin ekonomi ve dış ticaretten sorumlu bakanları düzeyinde en az yılda bir defa toplanmaktadır.