Sosyolojinin Adlandırılması Nasıl Yapıldı? Sosyoloji Terimini Kim Buldu?

Sosyolojinin Adlandırılması Nasıl Yapıldı? Sosyoloji Terimini Kim Buldu?

3 Mart 2018 0 Yazar: uzun

Çözülmesi gereken bir başka soru da toplumsal insanı inceleyen bu araştırmaya Sosyoloji adından başka bir ad verilip verilmeyeceğidir.

Gerçekten Sosyoloji sözü bir takım üzücü yanılmalara yol açar, gelişi güzel söylenir ve nadiren yerinde kullanılır. Sosyoloji ile çoğu zaman Siyaset ve Ahlak hakkında söylenen ve yazılanların tümü anlatılmak istenir.

Sosyoloji adına, bilimle sanat, gözlemle değer yargıları biribirine karıştırılır; hem bir hüküm verilir hem de bu hükme takışılır Her İdeolog, her yönetici ve yeniletici kendine Sosyolog adını verir.

Bu durumda toplumsal olgular bilimini ötekilerden ayırt etmek için üzerine yeni bir etiket yapıştırmak gerekmez mi? Bir dereceye kadar Tarih ve Coğrafya ile ilgili olan bu bilimin Metafizik ve Teoloji ile hiçbir ilgisi yoktur. Fakat bu ayırt etme işi sanıldığı kadar kolay değildir.

Geleneğe dayanan Sosyoloji sözü yerine pek çok terimler ileri sürülmüştür. Eskiler buna siyaset (Politique) adını veriyorlardı. Fakat burada gözlem ile değer hükmü birbirine karışıyor ve hiçbir zaman Sosyoloji, Felsefeden ayır edilmiyordu. Çoğul ve tekil olarak siyasal bilgiler veya Almanya’da olduğu gibi devlet bilimleri terimlerini kullananlar da yanılıyorlardı.

Eski çağ, bilim ile sanatın sınırlarını ayıramadı. Karışıklığın hüküm sürdüğü orta çağda durum gene böyle idi. Toplumları vasıflama ve karşılaştırma daha çok Ahlak kitaplarında yer alıyordu. Yeniçağda Siyasi İktisat diye yeni bir terim ortaya çıktı.

Bu Yazıda Bulabilecekleriniz

Sosyoloji Terimi

Adam Smith ve Jean Baptiste: Say’e göre siyasi iktisat, zaman ve mekânda toplumları vasıflayan bilgilerin hemen hemen tümünü kapsar. Bu bilim, aynı zamanda toplumsal değerlendirme ve düzeltme görevlerini de üzerine alır.

İstatistik sözü uzun zaman sadece sayım değil, millet hayatını vasıflama ve çözümlemeyi de gösteren bir terimdi.  Fakat istatistik sözü zamanla çok dar bir mâna aldı. Şimdi sosyolojik bir vasıflama ve gözlem usulüdür. Bu durumu ile sayılabilen ve sayı ile gösterilebilen olgulara ilişkindir. Manevi bilimler ve ahlâk terimi 18. yüzyıldan kalmadır. Sosyoloji ansiklopedilerinin tarih sırasıyla ilki olan J. B. Robinet’in büyük sözlüğünde bu terime rastlanabilir.

Toplumsal bilim (science sociale) terimini, sanıldığına göre, Condorcet bulmuştur. Spencer ve Carey bu terimi benimsemişlerdi; Fourier okulu, görü ve öngörülerine parlaklık ve renk vermek ve prestij sağlamak üzere bu terimi kullanmış ve çoğu zaman kötüye kullanmıştı. Fakat gerçekte terim üstünlük sağlayamadı.

aguste comte 239x300 - Sosyolojinin Adlandırılması Nasıl Yapıldı? Sosyoloji Terimini Kim Buldu?

Auguste Comte

 

Auguste Comte

Auguste Comte’un ortaya attığı Sosyoloji terimi yalnız Fransada değil, bütün dünyada rağbet gördü. Almanlar (Soziologie), İtalyanlar (Sociologia), İngilizler (Sociology), Türkler (Sosyoloji) ve daha birçok milletler, bu terimi kolaylıkla ve devamlı olarak kullanmaktadırlar.

Amerika Birleşik devletlerinde Powell ve Dorsey ve daha birçok yazarlar, bu terimi benimsediler. Bugün sosyoloji terimi artık resmi kılığa girmiştir. Giddings daha ölçülü olmak üzere bu terimi bir sıfatla birlikte kullanır: Inductive sociology (tüme varım sosyolojisi). Fakat yazar bu yolda yalnız kalmıştır. (Soci&ologie) terimi de ileri sürüldü. Saint- Simon ‘un kullandığı Toplumsal fizyoloji, Quetelet’nin kullandığı toplumsal fizik terimlerinin canlandırılması şünüldü.

İngilizler toplumsal antropoloji deyimini buldular. Maksatları pozitif araştırma alanını normatif alana karıştırmamaktı. Fransada buna çok yakın bir anlamda etnoloji sözü kullanıldı. Son iki terimin çok sevimli olmasına rağmen sosyolojinin yerini tutma şansları çok azdır. Söz yarışmasında sosyoloji teriminin kuvvetli tarafı kısa olmasındadır. Bu konuda tıpkı Amerikalı Giddings gibi davranmak yerinde olur: Sosyoloji terimi tek başına kullanılacak, fakat ona takılan sıfatlar içten tekrarlanacaktır.

Meselâ tek başına sosyoloji deyince karşılaştırmalı sosyoloji anlaşılacaktır. Çünkü karşılaştırma her türlü araştırmanın temelidir, karşılaştırma vasıflamadan sonra ve açıklamadan önce gelir. İlmin ilk işi ayrı ayrı vasıflanmış olguları karşılaştırmak ve aralarındaki benzerlik ve ayrılıklara göre onları sınıflamaktır. İşte bütün bunlar karşılaştırmalı sosyoloji teriminin kısaca anlatmak istediği manalardır. Bu sakıncaları göz önünde tutarak sosyoloji terimini kullanmak daha uygun olur.

Bilgilendirme:
  • Din sosyolojisi teoloji ile ilgilenir. Fakat bu ilgilenme, sadece ilahiyat ve din bilgininden bir çalışma ipotezi istemek ve olayların nedenlerini anlamak içindir.
  • Doğuda Siyasetname, Siyaset-ül-medeniye gibi adlar toplum bilimi anlamında kullanıldığı gibi batıda da politika (Politique) kent anlamındaki Polis’ten türemiş olmak bakımından topluma ilişkin ilkeleri gösteriyordu.
  • Adam Smith serbest değişim taraftarıdır. Kendisine iktisadın babası
  • A. Du Fau’nun traite de statistique adlı eseri gerçekte bir sosyolojidir.