Tarih Bilimine Giriş

Geçmişte yaşamış insan topluluklarının yaşayışlarını yer ve zaman

göstererek, neden- sonuç ilişkisi içinde, belge ve kaynaklara dayanarak objektif bir biçimde inceleyen bilim dalıdır.


TARİH BİLİMİNİN YÖNTEMİ

1.Kaynak Arama
2.Tasnif ( sınıflandırma)
3.Tahlil ( çözümleme)
4.Tenkit ( eleştiri)
5.Sentez ( birleştirme)


OBJEKTİFLİĞİN SAĞLANABİLMESİ İÇİN

1.Olayın üzerinden belli bir zaman geçmelidir.
2.Olay geçtiği yer ve zamanın değer yargıları içinde incelenmelidir.
3.Belge ve kaynaklar kullanılmalıdır.


TARİHE YARDIMCI BİLİMLER

COĞRAFYA: Yer bilimi
KRONOLOJİ: Zaman bilimi
ARKEOLOJİ: Kazı bilimi
ANTROPOLOJİ: Irk bilimi
PALEOGRAFYA: Yazı bilimi
FİLOLOJİ: Dil bilimi
DİPLOMATİK: Siyasi belge ve antlaşma bilimi
EPİGRAFYA: Kitabe bilimi
SOSYOLOJİ: Toplum bilimi
NÜMİZMATİK: Para bilimi
SİCİLOGRAFİ: Mühür bilimi
ETNOGRAFYA: Kültür bilimi
HERALDİK: Arma, mühür bilimi
TOPONOMİ: Yer adları bilimi
ANTROPONOMİ: İnsan adları bilimi
TOPOLOJİ: Yerel diller bilimi
ONOMASTİK: Özel adları inceleyen bilim
EKOLOJİ: Çevre bilimi
KARBON 14 METODU: Yaş bilimi
ŞECERE: Devletlerin tarihinde önemli olan kişilerin soy geçmişlerini inceler
PALEANTROPOLOJİ: Günümüzde görülmeyen insan fosilleri inceler.

YAZININ BULUNMASINDAN ÖNCEKİ DEVİRLER TARİH ÖNCESİ, MÖ 3500 YILINDA SÜMERLERİN ÇİVİ YAZISINI BULMASINDAN SONRAKİ DÖNEMLER İSE TARİH DEVİRLERİDİR.


A) TARİH ÖNCESİ DEVİRLER

1) TAŞ DEVRİ
2) MADEN DEVRİ


TAŞ DEVİRLERİ


1) KABATAŞ DEVRİ (PALEOLİTİK)

•En uzun ve en ilkel dönemdir.
•Avcılık – toplayıcılık
•Göçebe yaşam
•Tüketici toplum yapısı
•İnsan doğaya bağlı


2) YONTMA TAŞ DEVRİ (MEZOLİTİK)

•Taştan sivri alet yapımıyla başlar.
•Avcılık – toplayıcılık
•Göçebe yaşam
•Tüketici toplum yapısı
•Mağara ve ağaç kavuklarında yaşamışlar. Duvarlara haberleşmek için çizdikleri resimler ilk sanat eserleri sayılmıştır.
•Dönemin sonlarına doğru ATEŞ bulunmuştur.


3) CİLALI TAŞ DEVRİ (NEOLİTİK)

•İlk tarım
•İlk yerleşik yaşam
•Hayvanlar evcilleştiriliyor
•İlk ticaret- takas ile
•Özel mülkiyet
•Sınıflı toplum yapısı
•İlk bitki liflerinden dokumalar
•Ateşte pişirilmiş toprak kaplar
•Menhir ve dolmenler ( mezar taşı)
•Tekerlek bulunmuştur.
•İlk köy yerleşmesi ÇAYÖNÜ
•İlk şehir yerleşmesi ÇATALHÖYÜK


MADEN DEVİRLERİ (KALKOLİTİK)


1) BAKIR DEVRİ

• İlk defa bulunarak işlenen madenler bakır, altın, gümüştür.
• Maden devrinin en uzun dönemidir.
• Doğada en çok bakır bulunduğundan ve kolay işlendiğinden birçok eşya yapıldı ancak bakır dayanıksızdı.


2) TUNÇ DEVRİ

• Bakır ve kalayın alaşımından oluşur.
• Daha dayanıklıdır. Kılıç vb gibi silah yapımında kullanıldı.
• Bu dönemde ilk şehir devletleri ( site) kuruldu.


3) DEMİR DEVRİ

• İşlenmesi zor olduğundan en son kullanıldı.
• Ticaret hızlandı. Toplumlar arası ilişkiler güçlendi.
• İlk krallıklar ve devletler kuruldu.


Maden Devrinde Önemli Yerleşim Alanları:

Çanakkale – Truva
Çorum – Alacahöyük
Yozgat – Alişar
Burdur – Hacılar
Denizli – Beycesultan


Tarih Öncesi Devirlerin Genel Özellikleri:

• Tarih öncesi dönemlerin devirlere ayrılmasında kullanılan araç – gereç, hammadde ve yapılış teknikleri göz önünde bulundurulmuştur.
• Bütün dönemler bütün toplumlarda sırasıyla aynı anda yaşanmamıştır.
• İnsan ihtiyaçları icatları meydana çıkarmıştır.
• İnsanlar tabiat tanrılarına tapmışlardır.
• Yazının icadıyla dönem sona ermiştir.


TAKVİM BİLGİSİ

Toplumlar ekonomik, coğrafi, kültürel değerlerinden ve ihtiyaçlarından esinlenerek farklı takvimler oluşturmuşlardır.
Takvimlere toplumlara göre farklı ve çeşitli olsa da temel olarak 2 grupta incelenir.



Bakınız : Takvim Nedir?



1) GÜNEŞ YILI TAKVİMİ

• İlk defe Mısırda kullanılmıştır.
• Miladi takvimin temelini oluşturur.
• Güneşin dünya çevresinde bir tam dönüşünü (1 yılı) 365 gün 6 saat kabul eder
• 4 yılda bir şubat ayı 29 çeker


2) AY YILI TAKVİMİ

• İlk defa mezapotamyada Sümer tarafından kullanılmıştır.
• Hicri takvimin temelidir.
• Ayın dünya etrafında 12 kez dönmesini esas almıştır.
• Bir yıl 354 gündür.


TÜRKLERİN KULLANDIKLARI TAKVİMLER


1) ON İKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ

• İslamiyetten önce Türklerin kullandıkları bilinen ilk takvimdir.
• Güneş yılını esas alır.
• Bir yıl 365 gün 5 saatten biraz fazladır.
• Her yıla bir hayvan adı verilmiş, 12 yıl bir dönem olarak kabul edilmiştir
• Yılbaşı 22 Aralıktır.
• Bu takvimde tarih başlangıcı yoktur.
• Türklerin yanı sıra Moğollar, Çinliler, Hintliler ve Tibetliler de bu takvimi kullanmıştır.
• Halen orta Asya’da kullanan topluluklar da vardır.


2) HİCRİ TAKVİM

• Ay yılını esas alır.
• Hz Ömer zamanında düzenlenip kullanılmaya başlanmıştır.
• Başlangıç olarak 622 Hicreti esas alır bu nedenle miladi takvimle arasında 622 yıllık fark vardır.
• Türklerin İslamiyeti benimsemesinden sonra birçok İslam ülkesinde kullanıldığı gibi Müslüman Türkler tarafından da kullanılmıştır.
• Türkiye Cumhuriyetinin batılılaşma ve çağdaşlaşma yolunda yaptığı inkılâplar sonucunda 25 Aralık 1925’te yürürlükten kaldırılmıştır.
• Günümüzde sadece dini günlerin, gecelerin ve ayların belirlenmesinde kullanılır.


3) CELALİ TAKVİM

• Güneş yılını esas almıştır.
• Büyük Selçuklu Sultanı Melik şah’ın isteği üzerine Nizamülmülk tarafından Ömer Hayyam’ın başkanlığında bir komisyon tarafından eski İran Takvimi esas alınarak hazırlanmış ve uygulamaya başlanmıştır.
• Celali takvim yalnızca mali işlemlerin düzenlenmesinde kullanılmış, hicri takvimin kullanılmasına devam edilmiştir.
• 1079 yılı başlangıç tarihi olarak alınmıştır.
• Hindistan’da kurulan Babürler tarafından da kullanılmıştır.
• Nevruz ( 21 Mart) yılbaşı kabul edilmiştir.
• Melikşah’ın ölümü üzerine terk edilen bu takvimden yararlanılarak gregoryen takvimi oluşturulmuştur.
• Osmanlı’daki devletin resmi takvimi anlamına gelen müneccimbaşı takvimleri de celali takvimi düzeninde hazırlanmıştır.


3) RUMİ TAKVİM

• Güneş yılını esas alır.
• Başlangıç olarak 622 Hicreti kabul eder.
• Osmanlı Devleti’nin 1. Mahmut zamanında batı ile ekonomik ilişkilerini düzenlemeye yönelik kullanılmaya başlanmıştır(1678). 1839’da ise bütün resmi ve mali işlemler Rumi takvime bağlanmıştır. 1870 yılına kadar mali tarihin yanına hicri tarihte konmuş ve bu şekilde uygulanmıştır. Ancak hicri takvim ile miladi takvim arasındaki 11 günlük zaman farkı nedeniyle bu iki takvimin birlikte kullanılmasında çeşitli problemler ortaya çıkmıştır.
• 1870 yılında çıkarılan bir kanunla gregoryen takvimine geçildi
• Mart ayı başlangıç kabul edilmiş, 1926 da resmi işlerden, 1982 de ekonomik işlerden kaldırılmıştır.


4) MİLADİ TAKVİM

• Güneş yılını esas almıştır.
• İlk şekli Mısırlılar tarafından oluşturulmuş, Roma İmparatorlarından jul Sezar zamanında MÖ 46 da geliştirilmiş, 1582 de Papa 13. Gregoryen tarafından bugünkü şeklini almıştır.
• Başlangıç Hz İsa’nın doğumu olarak 0 kabul edilmiş. 0 dan öncesi MÖ, sonrası MS dır.
• 1 Ocak 1926 ‘dan itibaren Türkiye’de tamamen yürürlüğe girmiştir.
• Böylece Türkiye, ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal alanlarda Avrupa devletleri ile ilişkilerini geliştirmeye ve çağdaşlaşmaya yönelik önemli bir adım atmıştır.
• Günümüzde dünya devletlerinin birçoğu bu takvimi benimsemiştir.


NOTLAR:

1. Tarih bilimi geçmişi inceler. Her olay yalnızca bir kere yaşanır. Bu yüzden deney ve gözlem yöntemini kullanamaz belgelerden yararlanır.
2. Tarihin objektif bir şekilde incelenmesi için belge ve kaynaklar en iyi şekilde kullanılmalıdır.
3. Belge ve kaynaklar, tarihi bir olayı anlamaya yarayan her türlü malzemelerdir.
4. Tarihi belgeler yeni bulunacak belgelerle değişikliğe uğrayabilir.
5. Tarihin zamana, mekâna ve konuya göre sınıflandırılması daha kolay öğretilebilmesi içindir.
6. Tarih öncesi dönemler devirlere ayrılırken kullanılan araç – gereç, hammadde ve yapılış teknikleri göz önünde bulundurulmuştur.
7. Olaylar incelenirken bugünün koşullarına göre değil olayın yaşandığı dönemin koşullarına göre inceleme yapılmalıdır. (objektiflik)
8. Öğretici tarih yazıcılığı ile geçmiş olaylardan gelecek için ders çıkarmak ve toplumun ahlaki bakımdan gelişmesi amaçlanır.
9. Öğretici tarih yazıcılığının temsilcisi Yunan Tarihçi Tukididestir. Peleponnes savaşları’nın tarihini yazmıştır.
10. Hikâyeci tarih anlayışında olaylar yorum yapılmadan verilir. Bu çeşit eserlerde tarihi olaylar ‘ Rivayet edilir ki’ diye anlatılır. Bu yönüyle masaldan yer ve zaman belirttiği için ayrılır.
11. Hikâyeci tarihin öncüsü Heredottur. Historia adlı eserinde Yunan tarihini ve komşu ülkelerin tarihini ele alıp, hikâye şeklinde anlatmıştır.
12. Tarih öncesi devirlerde insanların yaşam tarzları sanat anlayışları üzerinde etkili olmuştur.
13. Tarih öncesine ait bütün devirleri yaşamış bir bölgede yapılan kazılarda en alt katmanda demir çağına ait kalıntılar bulunur.
14. Nümizmatik incelediği para ile o devletle ilgili,

• Bağımsızlık durumu
• Ekonomik yapısı
• Hükümdarların sırası
• Sanat, bilim, kültür özellikleri
• Yazı ve dilleri
• Basıldığı merkezi
• Hangi alanlarda yayıldığı
• Hangi madenin kıymetli olduğu gibi özellikleri ortaya koyar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir