Toplumsal Değerler

Toplumsal Değerler

Bir toplumda oluşan ortak görüş ya da toplumsal grupta bireylerin olumlu tepki verdikleri düşünce ve kuralların uygulama biçimlerini yansıtan ölçütlere toplumsal değer denir. Genellikle beğeniye, ahlak ve inançlara dayanır. İnsan davranışlarının hangilerinin iyi, hangilerinin doğru ve yararlı olduğunu gösterir. Değerler, bireyin davranışını değerlendirmesinde bir ölçüttür ve bireyin davranışlarına yön veren kurallar ve kanılar bütünüdür. Toplumsal değerler, toplumların tarihsel gelişim sürecinde oluşur. Birey toplumsal değerleri, içinde doğduğu toplumda, gruplarda hazır bulur. Değerler, bir toplumdaki bireyler ve gruplar tarafından benimsenen, değerli kabul edilen düşünceler, kurallar, uygulamalar ve maddi unsurlardan oluştuğundan; maddi ve manevi niteliklere de sahiptir. Örneğin maddi yapısı dışında ulusal bayraklar bağımsızlığın simgesi olarak manevi bir değere sahiptir. Sosyolojik açıdan değer kavramı nesne ve olguların toplum, toplumsal grup ve birey açısından taşıdıkları önemi belirleyen niteliklerini dile getirir.

Toplumsal değerler, toplumsal ilişkilerden doğan davranış kalıplarına dayanırken toplumsal ilişkilere de yön verir. Çünkü toplum, değerler çerçevesinde bazı davranışları onaylar ve ödüllendirir, bazılarını ise cezalandırır. Satıcı-müşteri, çocukanne, öğretmen-öğrenci, amir-memur vb. ilişkiler her toplumda geçerli olan değerlere göre düzenlenir.
Her birey bir başkasıyla ilişki kurarken toplumun kendisine yüklediği bu değerlere göre davranır. Büyüklere saygı, küçüklere sevgi göstermelisin, yalan söylememelisin, insan haklarına saygı duymalısın gibi değerler toplumsal ilişkilere şekil verir. Toplumsal düzenin ve dayanışmanın sağlanması bu şekilde gerçekleşir. Toplumsal değerler, toplumsal yapı ve toplumsal düzenin devamlılığı için çok önemlidir. Aile, din, hukuk, eğitim, ekonomi gibi kurumlar toplumsal değerlerin etkisi altında şekillenir. Bireyler toplumsal ilişkilerde kullandığı değerleri, içinde bulunduğu grup ve kurumlar aracılığı ile öğrenir ve sonraki kuşaklara aktarır. Her kurum ve grubun temel değerleri vardır ve bu değerler kurum ya da grubun üyeleri tarafından benimsenir. Eğitim kurumunda ders çalışmak, saygılı olmak, aile kurumunda anneye babaya saygılı davranmak, hukuk kurumunda adaletli olmayı öğrenmek, bir sendikada eşit işe eşit ücret talep etmek bu değerler arasındadır.

Değişebilirlik, tüm toplum ve kültürlerde çok önemli bir özelliktir. Değer sistemleri kültürden kültüre veya aynı kültürde, zamandan zamana ve hatta aynı toplumda da bir bölge ve sınıftan diğerine farklılık gösterir. Türkiye’nin tarım toplumu olduğu dönemlerdeki değerleri ile sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan değerleri arasında da değişiklikler
olmuştur. Örneğin, Türkiye’nin tarım toplumu olduğu dönemlerde toplumsal dayanışma çok güçlü iken sanayileşme ve kentleşmeyle birlikte bu değerlere bağlılık zayıflamış, bireyselleşme artmıştır. Bu değerlerin zaman içinde değiştiğine bir örnektir. Köy toplumsal grubunda misafirperverlik önemli bir değerken kentte daha zayıf olması değerlerin aynı toplumda bir bölgeden ya da sınıftan diğerine nasıl farklılık gösterdiğine örnektir.

Toplumsal Değerlerin Temel Özellikleri

Toplumsal değerler, toplumun bütünü ya da toplumsal grup üyeleri tarafından bilinir, benimsenir ve bunlara toplumun çoğunluğu tarafından uyulur. Örneğin dürüstlük, yurtseverlik tüm toplumlarca benimsenen ve uyulan ortak değerlerdendir. Toplumsal yapı ve düzenin korunması ve sürdürülmesinde önemli bir güce sahiptir. Toplumsal değerler, toplumsal ilişkilerin düzenleyicileri arasında yer alır. Bir davranış ya da ilişkinin çoğunlukla olumlu olarak kabul edilmesi, yürürlükteki toplumsal değerlerle uyum içinde olmasına bağlıdır.

Toplumsal değerlerin bir kısmı, birçok toplum ya da ulus tarafından benimsenebilir. Örneğin 10 Aralık 1948 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen “İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi” ile ortaya konulan değerler evrensel niteliktedir.

Toplumsal Değerlerin Yerine Getirdiği Önemli İşlevler

*Bireyler ya da gruplar tarafından ortak olarak benimsenip paylaşıldığı için dayanışmayı güçlendirir.
*Değerler, toplumda istenilen düşünme ya da davranma yollarının belirleyicisidir. Örneğin bir annenin çocuğuna nasıl davranması gerektiği değerler tarafından belirlenmiştir.
*Değerler, bireylerin toplumsal rollerini seçmelerinde ve gerçekleştirmelerinde rehberlik eder.
*Statüler belirlenirken toplumsal değerler etkili olur. Verilmiş statülerin geçerli olduğu bir toplumda köklü bir aileden olmak yüksek statüde olmayı sağlarken demokratik değerlerin etkin olduğu toplumlarda elde edilen statüler daha değerli olarak görülür.
*Toplumsal değerler, bireyin “toplumsal kimliği”ni oluşturma sürecinde de bir işleve sahiptir. Toplumsal değerler zorlayıcıdır. Bu zorlayıcılık birlikte hareket etme ve ortaklaşa bir kimliğin oluşmasında rol oynar.

Şunlara da Göz Atmalısın
Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir