Toplumsal Statü, Rol ve Saygınlık Nedir?

Toplumsal Statü, Rol ve Saygınlık Nedir?

24 Şubat 2018 0 Yazar: uzun

Konum, bireyin toplumdaki vaziyeti, duruş biçimi, sosyal pozisyonudur. Örneğin toplumsal sınıflar bireylerin konumunu belirler.

Statü ise insanların toplum içindeki yerini ifade eden bir kavramdır. Statü̈, kişilerin çocuk/genç/yetişkin/ yaşlı, işçi/işveren/memur, kadın/erkek, anne/baba, siyahi/beyaz, zengin/yoksul örneklerindeki gibi kim olduklarını belirtir, ona birtakım haklar sağlar ve yükümlülükler yükler.

Toplumun bireyden statüsüne uygun olarak yapmasını beklediği davranışlarına ise rol denir. Örneğin doktorluk, annelik, arkadaşlık rolü gibi.

Sosyal saygınlık (prestij, itibar): Bir bireye ya da kümeye (grup) başka birey ya da kümelerle ilişkilerinde üstünlük sağlayan duruma denir. Birey bu saygınlığı ya statüsü̈ nedeniyle elde eder ya da kişisel özellikleriyle kazanır. İlkine statüsel saygınlık, ikincisine kişisel saygınlık adı verilir.

Statüsel saygınlık, statü̈ bittiği zaman biter. Oysa kişisel saygınlık süreklidir. Örneğin bir genel müdür, genel müdürlük görevinden ayrıldığında statüsel saygınlığı biter. Fakat statüsü̈ nedeniyle değil de iyi bir insan olduğu için saygı görmeye devam eder yani kişisel saygınlığı sürer.

Birey, statüsünün kendisine yüklemiş olduğu rolü̈ ne kadar başarılı uygularsa, yani gerçek (yaptığı) rolü̈, ideal (yapması gereken) rolü̈ ile ne kadar örtüşürse toplumun önünde o kadar beğeni kazanır. Bireyin zekâ, ahlak, yetenek ve yaratıcılık vb. yönleri saygınlık kazanmasında etkilidir. Örneğin doktorluk statüsündeki bir bireyin başarılı çalışmalarından dolayı diğer meslektaşlarına oranla daha saygın, aranılır olması gibi.

rol ve statu 258x300 - Toplumsal Statü, Rol ve Saygınlık Nedir?

Rol ve Statü

Statü Çeşitleri

  1. Verilmiş (edinilmiş) statü: Bu statü bireylere, onların yetenek ve becerilerine bakmadan ve herhangi bir çaba sarf etmeden, kendileri dışındaki faktörler tarafından verilir. Yani kişi doğuştan, cinsiyetiyle veya yaşıyla ilgili olarak bu statüyü elde eder: çocuk, genç, yaşlı; kadın, erkek; siyah ya da beyaz ırktan olma gibi.
  2. Kazanılmış statü: Kişilerin kendi çabaları sonucu elde ettikleri statüdür: anne, baba, öğretmen, vatandaş, yönetici, işçi, memur, öğrenci statüleri gibi. Bu statüler koşullara göre değişebilir.

Anahtar (Temel) Statü

 Bireyin sahip olduğu statülerden toplumda en etkin olanına anahtar statü denir. Anahtar statünün belirleyicileri sadece bireyin başardığı ve üstlendiği statüye dayanmaz, aynı zamanda toplumda geçerli olan değerlere de dayanır. Ekonomik değerlerin çok önemli olduğu toplumlarda kişinin mesleği genellikle onun anahtar statüsünü belirler. Örneğin aynı zamanda anne olan bir iş kadınının anahtar statüsü anneliği değil, mesleği olacaktır.

Toplumsal Rol

Kişinin sahip olduğu statülerine göre birçok rolü vardır. Her rol, diğer rollerle olan ilişkilerinin derecelerine göre var olur ve anlam kazanır. Bir kimse hem öğretmen hem sporcu hem baba hem parti üyesi olabilir.

Bireylerin statülerine uygun olarak birden fazla toplumsal rolü vardır. Bu rollerden biri anahtar (temel) rol durumundadır. Bireyin anahtar rolü, onun anahtar statüsüne göre belirlenir. Anahtar statü ve rol ise toplumsal yapıya göre belirlenir. Örneğin tarım toplumlarında en etkili kurum aile olduğu için kadının statüsünü yükselten en önemli unsur anneliktir. Kadın ancak anne olduğunda bazı konularda söz sahibi olmaya başlar. Bu nedenle tarım toplumlarında kadının anahtar rolü de anneliktir. Fakat sanayileşmiş bir toplumda en etkili kurum ekonomi olduğundan anahtar rol de mesleki konumun gerektirdiği rol olacaktır.

Rol Çatışması ve Rol Pekişmesi

Birey bir toplumda aynı anda birçok statüye sahiptir ve aynı anda bu statülerin gerektirdiği rolleri yerine getirmek zorundadır. Bireyin sahip olduğu toplumsal rollerinden hangisine uygun davranış yapacağına karar verememesi hâline rol çatışması denir. Örneğin kendi çocuğunun öğretmeni olan bir annenin, annelik ve öğretmenlik görevlerinden birini tercih edememesi ya da subayın aile üyelerine askermiş gibi davranması.

Açık olmayan roller de rol çatışmasına neden olur. Bu durumda birey, statüsüne bağlı rolü tam bilemediği için uygun tepki gösteremez. Örneğin yeni oluşan arkadaşlık gruplarında ilişkiler tam kurulmadığı için roller belirgin değildir. Bu durumda rol çatışması yaşanabilir. Yine sürekli olmayan, geçici olarak verilen statüler de rol çatışmasına neden olur. Örneğin bir okulun müdürlüğüne geçici olarak vekâlet eden müdür yardımcısı, bulunduğu durumun belirsizliğinden dolayı rol çatışması yaşayabilir.

Bir rolün, bireyin diğer rolünü yerine getirmesini kolaylaştırmasına ise “rol pekişmesi” denir. Örneğin anaokulu öğretmeni olan bir annenin, çocuklarını eğitirken bu bilgisini kullanması gibi.

Başarı Mücadelesi

Birçok ünlü̈, başarılarını inanılmaz zorluklardan geçerek elde etti. Müzik konusunda bir deha olan Beethoven (Betovın)’ın hocası bir gün ona “Sen asla müzisyen olamazsın.” demiş. Edison’un ilköğretimdeki öğretmeni Edison için “O zihinsel engelli bir çocuk ve hiçbir işte başarılı olamaz.” demiş.

Oysaki Edison elektrik ampulü̈ başta olmak üzere insanlığın hayatını kolaylaştıran icatları nedeniyle tarih boyunca unutulmayacak bilim insanları listesine adını yazdırmayı başardı.

Dickens (Dikıns), uzun süre iş bulmak için uğraştı. Bu arada hayallerini ünlü̈ bir yazar olmak süslüyordu. Bu şartlar altında onu ayakta tutan tek sebep bu görünüyordu. Nihayet bir bodrum katında boya şişelerine etiket yapıştırma işi buldu. Açlığını gidermesi ve tavan arası bile olsa kalacak bir yerinin olması için bu işe ihtiyacı vardı. Akşamları yazmaya başladı. Gönderdiği tüm öyküler sürekli reddedildi. Uzun bir süreden sonra bir yazı işleri müdüründen olumlu yanıt aldı. Bu onu çok sevindirdi. Hatta sokaklarda saatlerce ağlayarak dolaştı. Ama sonuçta o ünlü̈ bir edebiyatçı oldu. Çünkü̈ asla vazgeçmedi.

toplumsal statu rol ve sayginlik 244x300 - Toplumsal Statü, Rol ve Saygınlık Nedir?

Toplumsal Statü