Tsunamiler

Okyanus veya deniz tabanındaki faylarda oluşan yer sarsıntıları sonucu ortaya çı­kan, boyları 30 ile 50 m'yi bulan dev dalgalara tsunami denir.

Tsunami dalgalarını diğer dalgalardan ayıran en önemli özellik, deniz ve okyanus yüzeylerinin altında bu­lunan fayların kırılmasıyla meydana gelmesidir. Tsunami dalgalarına tarihte ilk defa 1896 yılında Japonya'nın Meiji Limanı'nda meydana gelen deprem sarsıntıları sonucu tanık olunmuştur.

Bu tsunamide 21 bin kişi hayatını kaybetmiş ve bir çok evin sular altında kalmasıyla tanışmış olduk.

Tsunami dalgalarının başladığı noktada dalga boyu fazla yüksek değildir ancak kıyıya doğru yaklaştıkça dalgalar birleşir ve boyları 3050 m ye kadar yükselir. Bu dalgalar, etkili oldukları kıyıda her şeyi önüne katıp yıkabilecek güçtedir.

Hawaii Adaları, tsunami dal­galarına sık maruz kaldıkları için yöre halkı bu dalgalara "Katil Dalga''adını vermiştir.

Her deprem sonrası tsunami beklenmediği gibi her tsunami de can ve mal kaybına neden olmaz.

Yerleşmenin olmadığı ıssız kıyılarda oluşan tsunamiler kı yıyı aşındırıp şekillendirir ancak kıyıda bir yerleşme alanı bulunan koy ve körfezlerde gerçekleşirse o zaman tsunamiler yıkıcı bir etkiye sahip olmaktadır

tsunami - Tsunamiler

Tsunami

Tsunami dalgalarının hızları kimi zaman saatte 800 km'yi bulur. Bu dalgalar kıyıya geldiklerinde uzun mesafeleri kat etmiş olur. Deniz derinliği ve deniz altındaki topog­rafya dalga hızlarını azaltmış olsa da kıyıya ulaştıklarında su baskınlarının yaşanması kaçınılmazdır.

1946 yılında Alaska'da meydana gelen deprem sonrası görülen tsunami dalgalarının boyu 30 m'yi bulmuş ve dalgaların hızı saatte 640 km'ye ulaşarak Hawaii Adalarına kadar olan tüm sahil şeridini etkisi altına almıştır. Tsunami dalgaları odak noktasında tek bir dalga olarak çıkar, daha sonra üç ya da beş dalga birleşerek yayılma­ya başlar.

Onun için bir tsunami öncesi kıyıda görülen değişiklikler afetin başlamadan önce habercisi olabilir. Denizin geriye doğru çekilmesi, hafif dalgaların oluşması ve su derinliğinin aniden değişmesi bu öncüllere örnektir.

tsunami dalgasi - Tsunamiler

Japonya Tsunami Sonrası - Tsunami Dalgası

Geçmişte olduğu gibi günümüzde de tsunami dalgaları ağır hasarlara neden olabilmek­tedir. 2011 yılında Japonya'da oluşan tsunami dalgaları sonucunda nükleer santralden sızan radyoaktif maddeler hem canlı yaşamını olumsuz etkilemiş hem de deniz suyu­nu kirleterek büyük bir tehlike hâline gelmiştir.

Tsunami dalgaları dünyada en çok Pasifik Okyanusu'nda (Japonya, Filipinler, Paua Yeni Gine ve Endonezya gibi ülkeler), Atlas Okyanusu ve Akdeniz Havzası (Portekiz, İtalya, İspanya,Yunanistan ve Türkiye) ile Hint Okyanusu'nda ( Hindistan, Sumatra ve Jawa adalarında) görülür. Bunun dışında genç fayların bulunduğu açık denizlerde ve iç denizlerde zaman zaman tsunami vakâlarına rastlanır.

Tsunami dalgalarının hayata ve tabiata olan etkilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

 Kıyı şeridi boyunca yerleşmeler sular altında kalır.

 Koy ve körfezlerin topografik yapısı değişikliğe uğrar.

 Denizin içine doğru karalardan taşınan tortul malzemeler birikir.

 Nükleer santraller, dalga kıranlar ve dalga elektrik üretim panelleri hasar görür.

 Bireylerin ve ülkelerin ekonomik kayıplarına neden olan dev dalgalardır.

Tsunamilerden korunma amaçlı olarak 1948 yılında "Uluslararası Tsunami Uyarı Merkezi" kurulması gündeme gelmiştir. 24 saat boyunca Pasifik kıyılarında etkili olan sarsıntıları kaydederek olası tsunami uyarısı yapan bu merkezin verileri kullanılarak dalga boyları takip edilir.

Tsunamilerin önlenmesi çok mümkün olmasa da erken uya­rı sistemleri sayesinde kıyıların boşaltılması, deniz taşıtları ve kara taşıtlarının daha içerilere taşınması sağlanabilir.

Şunlara da Göz Atmalısın
Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir