Türkiye Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı

Ülkemizde merkezden yönetim ve yerinden yönetim olmak üzere iki yönetim biçimi olduğunu ünitemizin başındaki bilgi köşesinde görmüştünüz. Yine aynı bilgi köşesinde Anayasa’mızın 123. maddesine göre merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarının bir arada kullanılacağı belirtilmiştir. Bu yönetim sistemlerinin ne ifade ettiği aşağıda belirtilmiştir.

Merkezden Yönetim

Ülkeye sunulacak hizmetlerin tek bir merkezden yani “başkent”ten yürütülmesidir. Genel nitelikteki kamu hizmetlerine ilişkin politika, karar ve yürütme fonksiyonları, merkezî hükûmetin emir ve komutasındaki organlar tarafından yerine getirilir.

Devletin yapacağı hizmetler, başkentte bulunan ve sayıları sınırlı olan bir veya birkaç yetkili tarafından planlanır, düzenlenir ve yürütülür. Ancak bu yetkililer, bütün idari hizmetleri yürütemeyeceğinden, merkezdeki yetkililerin yanı sıra bütün ülkeye yayılmış bir taşra teşkilatına da ihtiyaç vardır.

Taşra teşkilatındaki yetkililer, başkent teşkilatındaki yetkililer tarafından atanır, başkent yetkililerinden emir ve talimat alırlar. Dolayısıyla yetkileri sınırlıdır. Merkezden yönetimde, idari hizmetlerin gerçekleştirilmesi için gereken bütün araç gereç ve maddi kaynaklar, merkezde toplanmıştır.

turkiye il idari haritasi - Türkiye Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı

Türkiye il idari haritası

Merkezden Yönetimin Unsurları

Hiyerarşi: Her örgütte farklı yetki ve sorumluluk sınırları vardır. Örgütte, yetki ve sorumluluğa göre piramit biçiminde bir yapılaşma karşımıza çıkar. Piramidin en üst noktası, bütün karar yetkilerinin toplandığı merkezdir. Aşağı doğru inildikçe, yetki ve sorumluluklar kısıtlanır. İşte örgütün, bu yetki ölçüsüne göre düzenlenmesine “hiyerarşi” denir.

Örgüt içindeki hiyerarşik yapı, net bir şekilde belirlenmeli, birim ya da bireylerin sahip olduğu yetki ve sorumluluklar bütün örgüt tarafından bilinmelidir.

Yetki Devri: Örgütlerde yetki, yöneticidedir. Ancak uygulanışta bütün yetkinin bir kişide toplanması mümkün değildir. Bunun için belli durumlarda üstler, yetkilerini astlara devrederler. Bu durum, hiyerarşik yapılanmada ve yetki belirlenmesinde önemlidir. Çünkü yetki devri olmadan örgütsel işleyiş ile örgüt yapısının oluşması mümkün değildir.

Yetki devrinde öncelikle astlara, yapılması gereken iş için görev verilir. Astlara görev için gerekli yetki devredilir ve görevle ilgili sorumluluk yüklenir.

Yetki devrinde şu unsurlara dikkat edilmelidir:

  • Yönetici, yetkiyi devreder ancak sorumluluğunu devredemez.
  • Astın, birden fazla kişiye karşı sorumlu tutulmaması sağlanmalıdır.
  • Yetki veren yönetici, görevi en yakın kademeye devretmelidir.

Yetki devri, yöneticilerin aşırı iş yükünden kurtulmasını sağlar. Ayrıca yetki devralan astların öz güveni ve sorun çözme kapasiteleri gelişir. Böylelikle astların üst düzey görevlere hazırlanması sağlanır.

yonetim hiyerarsisi - Türkiye Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı

Yönetim hiyerarşisi

 

Yetki Genişliği: Merkezî yönetim, merkezden uzak olan bir örgüte, belli görevleri yerine getirmesini sağlayacak bir ya da birkaç yetkiyi devreder. “Yetki genişliği” adı verilen bu uygulama sayesinde örgütlerin iş yükünün bir kısmı alt birimlere ve yöneticilerine aktarılır.

Bu aktarım, ya doğrudan doğruya kanunla ya da merkezî yönetimin emir ve kararları ile gerçekleştirilir. Merkezî yetki, taşra örgütlerinde “Vali” tarafından kullanılmaktadır. Valiler, merkeze danışmadan il ile ilgili kararlar alabilir.

Ancak yine de merkez teşkilatına hiyerarşi ile bağlıdır ve yetkisini, merkezî idarenin sorumluluğundaki kamu hizmetinin yürütülmesi için kullanır. İlden daha küçük taşra örgütlerinin amirleri yani kaymakamlar, Valinin yetkisine sahip değildir.

Merkezden Yönetimin Olumlu Yönleri:

  • Merkezî hükümetin siyasi ve idari bakımdan güçlenmesini sağlar.
  • Yönetimde birlik ve bütünlüğün gerçekleşmesine yardımcı olur.
  • Ekonomik ve sosyal kalkınmanın, bölgeler arasında dengeli bir şekilde yürütülmesini sağlar.
  • Kamu hizmetlerinin, bütün ülkeye eşit ve dengeli bir biçimde ulaştırılmasını sağlar.
  • Bütün kaynaklar merkezde toplandığı için hizmetlerin daha az harcama ile verimli bir şekilde bütün ülkeye yayılmasını sağlar.

Merkezden Yönetimin Olumsuz Yönleri:

  • Kamu hizmetlerinde gecikmeye sebep olabilir.
  • Hizmetler, tek elden yürütüldüğü için merkez dışındaki yerlerin ihtiyaçlarına uygun hizmet verilemeyebilir.
  • Bütün yetkiler merkez teşkilatında bulunduğu için taşra teşkilatındaki memurlar tek başlarına karar alamazlar ve her konuda merkeze danışmak zorunda kalırlar. Bunun için uzun yazışma ve işlemler gerekir. Bu da gereksiz bürokrasi ve kırtasiyeciliğe yol açar.
  • Yetki, merkezde olduğu için merkez dışındaki yerlerde halk, kendini doğrudan doğruya ilgilendiren işlerden uzak kalır ve yönetime katılamaz.
turkiyenin idari orgutlenmesi - Türkiye Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı

Türkiye il idari örgütlenmesi

Yerinden Yönetim

İl, belediye ve köy halkının mahalli ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulmuştur. Merkezî yönetim, “yetki genişliği” ilkesi ile başka yönetim birimlerine bir kısım görev ve yetkiler tanır. Bu yetkiler kanunla düzenlenir.

Yerinden yönetimde yetkiler; yer, konu ve biçim yönüyle sınırlandırılmıştır. Yani yetki, yaşanan yerde kullanılabilir. Ülkemizde, yerinden yönetim birimleri, “il, belediye ve köy” olmak üzere üçe ayrılır.

Yerinden Yönetimin Olumlu Yönleri:

  • Kararların alınması ve uygulanması hızlanır.
  • Hizmetlerin yürütülmesi, yerinden izlendiği için mahalli ihtiyaçların gerçeklere uygun olarak tanınmasına ve daha kolay karşılanmasına imkân sağlar.
  • Gerek yönetim birimlerinin oluşturulmasında gerekse kararların alınmasında halkın katılımına imkân verilir.

Yerinden Yönetimin Olumsuz Yönleri:

  • Yerel yönetimlerin mali imkânları birbirinden farklı olduğundan, hizmetlerin yurt düzeyindeki dağılımında dengesizliklere neden olur.
  • Yerel yönetimler, yeni teknikleri bulmada ve bu teknikleri uygulayacak uzmanları bulmada zorluk çekebilir. Bu da işlerin aksamasına neden olur.
yerinden yonetim - Türkiye Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı

Yerinden yönetim

Şunlara da Göz Atmalısın
Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir